Architektura w Młodej Polsce
Architektura Młodej Polski to przede wszystkim triumf secesji, która odrzuciła naśladownictwo dawnych epok na rzecz innowacyjnych form i bogatej ornamentyki. Twórcy z przełomu XIX i XX wieku postawili na płynne linie, motywy roślinne oraz asymetrię, często spychając czystą funkcjonalność budynków na dalszy plan. Na ziemiach polskich nurt ten pozostawił po sobie wyjątkowe kamienice, świątynie i gmachy użyteczności publicznej, które do dziś zachwycają dbałością o najdrobniejszy detal.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 3 min
Choć modernizmOgólny prąd w kulturze i sztuce przełomu wieków, odrzucający tradycję na rzecz nowatorstwa i indywidualizmu. w architekturze rozwinął się w pełni dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym, jego korzenie sięgają przełomu XIX i XX wieku. Twórcy epoki Młodej Polski byli zmęczeni ciągłym kopiowaniem stylów historycznych. Zapragnęli stworzyć coś zupełnie nowego, co oddawałoby ducha nowoczesności.
Słowo „secesja” pochodzi od łacińskiego secessio, co oznacza odejście lub oddzielenie. Artyści tego nurtu dosłownie „odłączyli się” od oficjalnych, akademickich stowarzyszeń sztuki, buntując się przeciwko skostniałym regułom i historyzmowi.
-
1895Początki secesji
Kierunek zaczyna kształtować się w europejskiej architekturze i sztuce użytkowej.
-
1905Punkt kulminacyjny
Okres największej popularności i powstawania najważniejszych dzieł nurtu.
-
1914Zmierzch stylu
Wybuch I wojny światowej kończy epokę dekoracyjnej secesji.
Cechy architektury secesyjnej
Architekci tego okresu traktowali budynek jako spójne dzieło sztuki. Funkcjonalność i surowa konstrukcja zeszły na dalszy plan, ustępując miejsca estetyce i natchnieniu twórcy. W architekturze zapanowała początkowo tak zwana monachijska secesja pierwotna - masywne, proste bryły pokrywano regularnymi zdobieniami, które z czasem stawały się coraz bardziej fantazyjne i asymetryczne.
Elewacje budynków tworzyły ciągłe, płynnie przechodzące powierzchnie. Zamiłowanie do miękkich, krzywych linii i wypukłości całkowicie wyparło geometryczną surowość.
Fasady pokrywała bogata ornamentykaZespół motywów zdobniczych stosowanych w architekturze i sztuce użytkowej. roślinna. Stylizowane pnącza, kwiaty i liście miały za zadanie wyeksponować konstrukcję i symbolicznie ukazać funkcję budynku.
Secesja obejmowała każdy element wykończenia. Klamki, balustrady schodów, witraże czy ramy okienne projektowano z równą starannością co główną bryłę.
Często wykorzystywano maski, postacie długowłosych kobiet oraz formy przypominające draperie lub ludzką skórę. Pojawiały się też echa romantyzmu i elementy neogotyckie oraz neoromańskie.
Najsłynniejsze zabytki secesji w Polsce
Nowy styl szybko przyjął się na ziemiach polskich. Architekci tworzyli niezwykłe projekty, które do dziś stanowią wizytówki wielu miast, łącząc europejskie trendy z lokalnymi tradycjami.
Kamienica „Pod Żabami” w Bielsku-Białej
Zbudowana około 1905 roku według projektu Emanuela Rosta juniora. Znajduje się przy Placu Wojska Polskiego, naprzeciw kościoła Marcina Lutra. Jej elewacja to mistrzostwo dekoracyjności. Wzrok przyciągają wykuszeWystępujący z lica ściany fragment budynku, poszerzający wnętrze, często nadwieszony na piętrze. nad wejściami oraz płaskorzeźby owadów na północnej ścianie. Największą sławę przyniósł jej jednak portalOzdobne obramowanie drzwi wejściowych, często bogato rzeźbione. z figurami dwóch żab ubranych we fraki.
Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie
Świątynia jezuitów przy ulicy Kopernika 26 powstała na podstawie projektu Franciszka Mączyńskiego. Zastąpiła wcześniejszą, zbyt małą kaplicę. Jej wieża mierzy aż 68 metrów, co czyni ją jedną z najwyższych w mieście. Architekt mistrzowsko połączył czerwoną cegłę ścian z szarym kamieniem obramowań okien i detali. Wnętrze zdobią wspaniałe mozaiki, w tym herby miast, które wsparły budowę kościoła.
Wśród innych wybitnych przykładów architektury i sztuki secesyjnej na ziemiach polskich znajdują się:
- Dom pod Globusem w Krakowie,
- Stary Teatr w Krakowie,
- Dworzec Kolejowy w Nowym Sączu,
- Dom Handlowy Braci Barasch we Wrocławiu,
- Mosty Pomorskie we Wrocławiu (zespół trzech mostów: Północnego, Środkowego i Południowego),
- Pomnik Fryderyka Chopina w Warszawie (dzieło rzeźbiarskie o wyraźnych cechach secesyjnych).