Młoda Polska wobec rewolucji 1905 roku
Rewolucja 1905 roku wstrząsnęła Imperium Rosyjskim i wymusiła na twórcach Młodej Polski radykalną zmianę poglądów na rolę literatury. Krwawe strajki robotnicze oraz walka o prawa narodowe pogrzebały dekadenckie hasło „sztuki dla sztuki”. Pisarze musieli porzucić estetyzm i powrócić do idei służby społeczeństwu, co symbolicznie zakończyło pierwszy etap epoki.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Tło historyczne - wybuch rewolucji
Rok 1905 przyniósł potężny wstrząs dla carskiej Rosji i Królestwa Polskiego. Iskrą zapalną była klęska Rosji w wojnie z Japonią, przypieczętowana rozbiciem floty pod CuszimąMorska klęska Rosji, która obnażyła słabość militarną i organizacyjną caratu na arenie międzynarodowej.. 22 stycznia w Petersburgu wojsko zmasakrowało pokojową demonstrację pod Pałacem Zimowym. Wydarzenia „krwawej niedzieli” wywołały falę strajków i zbrojnych starć z policją w całym imperium.
Ten spontaniczny zryw skierowany przeciwko rządom cara i przemocy państwa zapoczątkował zmiany ustrojowe, które ostatecznie doprowadziły do rewolucji w 1917 roku.
Krwawe strajki na ziemiach polskich
W Królestwie Polskim falę wystąpień rozpoczął ogłoszony pod koniec stycznia strajk powszechny. Walka o prawa robotnicze i swobody narodowe szybko przybrała brutalny charakter.
-
Styczeń 1905Starcia w Warszawie
W walkach demonstrantów z carskim wojskiem ginie około stu osób.
-
Maj 1905Masakra pierwszomajowa
Warszawska demonstracja robotnicza zostaje krwawo stłumiona, śmierć ponoszą 32 osoby.
-
Czerwiec 1905Powstanie łódzkie
Strajk włókniarzy przeradza się w walki na barykadach. Ginie lub odnosi rany około dwóch tysięcy osób.
-
Grudzień 1905Kolejny strajk powszechny
Ostatni wielki zryw strajkowy rewolucji na ziemiach polskich.
W dławieniu robotniczych wystąpień carat nie był osamotniony. Z władzami rosyjskimi aktywnie współpracowali polscy przemysłowcy, przedstawiciele endecjiPolski ruch nacjonalistyczny, który sprzeciwiał się rewolucji i strajkom, obawiając się anarchii. oraz hierarchia Kościoła katolickiego.
Zdobycze rewolucji i rozłam w ruchu socjalistycznym
Mimo brutalnych represji, rewolucja wymusiła na zaborcy szereg ustępstw. Polacy zyskali możliwość tworzenia własnych, legalnych instytucji. Powstał ruch spółdzielczy, Polska Macierz Szkolna oraz Towarzystwo Kursów Naukowych. W urzędach gminnych i szkołach pozwolono na używanie języka polskiego, z wyjątkiem lekcji historii i geografii. 11 października 1905 roku zniesiono cenzurę prewencyjną, co natychmiast ożywiło rynek wydawniczy i prasę.
Wydarzenia te trwale podzieliły polski ruch socjalistyczny. Działacze starszego pokolenia stawiali na walkę o niepodległość Polski. Młodsi aktywiści priorytetowo traktowali międzynarodową walkę o prawa robotnicze i poprawę bytu proletariatu.
Koniec hasła „sztuka dla sztuki”
Wielu historyków literatury uznaje rok 1905 za symboliczną datę zamykającą właściwy, wczesny okres Młodej Polski. Wcześniej fundamentem epoki był skrajny indywidualizm i odcięcie się od problemów społecznych.
Hasło głoszące absolutną wolność artysty. Sztuka miała być celem samym w sobie, wolnym od patriotyzmu i moralizatorstwa (propagowane w manifestach Stanisława Przybyszewskiego i Zenona Przesmyckiego „Miriama”).
Postawa ucieczki od brutalnej rzeczywistości w świat wyrafinowanych przeżyć estetycznych i sztuki.
Krwawe strajki i walka na barykadach udowodniły, że literatura nie może ignorować społeczeństwa. W kraju pozbawionym niepodległości ucieczka w czystą estetykę okazała się ślepą uliczką. Pisarze musieli zrewidować swoje poglądy i zrezygnować z izolacji.
Wydarzenia 1905 roku sprawiły, że twórcy tacy jak Stefan Żeromski (w dramacie „Róża”) zaczęli bezpośrednio komentować rewolucję i walkę klas. Literatura wróciła do roli przewodnika narodu, nawiązując do tradycji romantycznej.
Rewolucja zmusiła artystów do powrotu na neoromantyczne tory narodowej służby. Idee dekadenckie załamały się w zderzeniu z brutalną historią. Ten gwałtowny przełom w świadomości twórców najtrafniej podsumował krytyk literacki Stanisław Brzozowski:
Młoda Polska w jedną noc posiwiała.