Wierzenia i tradycje w baśni „O krasnoludkach i sierotce Marysi”
Baśń Marii Konopnickiej ukazuje barwny obraz polskiej wsi, w którym codzienna praca przeplata się z magią. Chłopi łączą głęboką wiarę chrześcijańską z dawnymi przesądami oraz opowieściami o skrzatach. Rytm życia bohaterów wyznaczają pory roku, święta religijne i ludowe tradycje.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Legendy i historia
Akcja utworu toczy się na wsi. Autorka wplotła w fabułę wiele dawnym wierzeń i podań. Ludzie znają historię swojego pochodzenia i chętnie o niej opowiadają.
Bohaterowie wywodzą swój ród od legendarnego LechaLegendarny założyciel państwa polskiego, brat Czecha i Rusa.. Wspominają też o Wandzie, która nie chciała Niemca. Znają również opowieść o okrutnym królu Popielu, którego zjadły myszy.
Świat krasnoludków
Chłopi mocno wierzą w istnienie krasnoludków. Zazwyczaj widują je tylko dzieci, którym małe ludki opowiadają bajki. U dobrych i pracowitych gospodarzy skrzaty pomagają w codziennych obowiązkach.
W dawnych wierzeniach słowiańskich krasnoludki nazywano często ubożętami. Były to opiekuńcze duchy domowe, które chroniły dobytek i pomagały w pracy w zamian za odrobinę jedzenia.
Źli ludzie muszą się za to liczyć z psotami małych istot. Chłop Skrobek doskonale zna te ludowe opowieści. Wierzy, że krasnoludki potrafią odmienić ludzki los. Tak wspomina o ich zwyczajach:
O Krasnoludkach słyszał nieraz, że po dobroci najlepiej z nimi, bo jak sobie upodobają kogo, to mu najmniejszej szkody nie przyczynią, owszem, obdarzą jeszcze. Wszak ci jego dziad nieboszczyk powiadał, że Krasnoludki takie, które też „Ubożęta” albo „Skrzaty” zowią, chętnie u ludzi dobrych mieszkają, gdzie za piecem albo w mysiej norze siedząc i stamtąd nocą na izbę wychodząc, a jaka w chacie robota jest, w takiej pomagają. To masło za gospodynię ubiją, to chleb rozczynią, to na kołowrotku przędą tak cudnie, że się ta przędza jak srebro mieni. Czasem i z izby wyjdą, do stajni zajrzą, koniom drobniutko grzywy posplatają, zgrzebłem wyczyszczą, że się na nich ta siartka, jak woda świeci…
Religia i święta
W życiu mieszkańców wsi ogromną rolę odgrywa religia katolicka. Wszyscy, nawet najbiedniejsi, uroczyście obchodzą Wielkanoc. W Wielki Czwartek lub Piątek szykują tradycyjne święcone.
Na wielkanocnym stole pojawia się wtedy kołaczTradycyjne, odświętne ciasto wypiekane z mąki pszennej, często z nadzieniem. i kiełbasa. Zimą chłopi świętują GodyDawna ludowa nazwa świąt Bożego Narodzenia oraz czasu trwającego aż do święta Trzech Króli.. Wiejskie dzieci chodzą wtedy od chaty do chaty z kolorowymi szopkami.
Ludzie często modlą się do Boga, prosząc o pomoc lub dziękując za łaski. Biedna kobieta dziękuje w ten sposób za srebrne monety, które podrzucił jej krasnoludek Podziomek.
Codzienne życie i praca na wsi
Rytm chłopskiego życia wyznaczają pory roku. Mieszkańcy zajmują się sianokosamiLetnie koszenie traw na łąkach i suszenie ich na siano dla zwierząt., młóceniem zboża, orką i siewem. Dzieci również mają swoje codzienne obowiązki.
Najmłodsi zbierają chrust w lesie, noszą wodę i wypasają gęsi. Ważną postacią w wiejskiej społeczności jest zielarka. Kobieta ta zbiera lecznicze rośliny, którymi leczy niemal każdą chorobę.
Muzyka i ludowe opowieści
Ludzie chętnie opowiadają sobie legendy. Jedna z nich mówi o zbójnikach, którzy ukryli zrabowane skarby w skałach. Skarb można odnaleźć dopiero wtedy, gdy minie ludzka krzywda wyrządzona kradzieżą.
Złotem trzeba się jednak podzielić z ubogimi i sierotami, inaczej bogactwo przepadnie. Skrobek przypomina sobie tę historię, gdy widzi błysk w lesie.
Baśń to gatunek literacki, w którym świat rzeczywisty miesza się z fantastycznym. W utworze Konopnickiej realizm wiejskiego życia przenika się z magią krasnoludków i dawnymi legendami.
Ważną częścią wiejskich tradycji jest muzyka. W niedzielę w karczmie na basach gra Szulim. Na weselach na skrzypcach przygrywa Franek, a owczarek Jasiek gra na wierzbowej fujarceProsty ludowy instrument dęty, często robiony z kory wierzby..
Sama sierotka Marysia często śpiewa ludowe piosenki. Nucąc, opowiada o Zosi szukającej jagód, siwym koniku grzebiącym mogiłę czy niedźwiedziu idącym w swaty do wilczycy. Śpiewa też o rogatym koźle babuleńki i siwych łabędziach lecących za morze.