Geneza i gatunek utworu
Maria Konopnicka napisała utwór o sierotce Marysi w 1895 roku, czerpiąc inspirację z polskich wierzeń ludowych. Książka jest baśnią literacką, która łączy magiczny świat krasnoludków z realistycznym i trudnym życiem wiejskiej biedoty. Autorka tworzyła w epoce pozytywizmu, dlatego wplotła w fantastyczną fabułę ważne lekcje o pracowitości i pomaganiu słabszym.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Skąd wziął się pomysł na książkę?
Maria Konopnicka napisała swoją najsłynniejszą opowieść dla dzieci w 1895 roku. Rok później książka ukazała się drukiem w Warszawie. Pisarka była już wtedy znana z obrony praw najuboższych. Właśnie dlatego główną bohaterką uczyniła samotną, wiejską sierotę.
Autorka chciała pokazać najmłodszym coś więcej niż tylko wesołą przygodę. Zależało jej, aby dzieci z miast i wsi zobaczyły w książce swój własny, dobrze znany świat. Obok magicznych skrzatów pojawia się tu bardzo prawdziwy obraz wiejskiego życia. Chłop Skrobek ciężko pracuje w polu, a Marysia codziennie pasie gęsi.
Konopnicka czerpała pomysły z polskiej tradycji ludowej. Wierzenia o domowych skrzatach i duchach opiekuńczych były na wsiach bardzo żywe. Pisarka nie skopiowała jednak żadnej konkretnej opowieści. Stworzyła zupełnie nową historię, która tylko luźno nawiązuje do dawnego folkloruTradycje, zwyczaje, pieśni i opowieści ludowe przekazywane z pokolenia na pokolenie..
Baśń literacka, czyli jaka?
Utwór Konopnickiej to baśń literackaOpowieść o magicznych wydarzeniach, która ma jednego, konkretnego i znanego z nazwiska autora.. Różni się ona od zwykłej baśni ludowej. Tę drugą ludzie przekazywali sobie ustnie przez setki lat, więc nie znamy jej twórcy. W baśni literackiej to autor od początku do końca decyduje o każdym słowie i losach bohaterów.
W historii o Marysi bez trudu znajdziesz typowe cechy baśni. Występują tu postacie fantastyczneBohater wymyślony, posiadający nadprzyrodzone cechy, który nie mógłby istnieć w prawdziwym świecie., takie jak krasnoludki z Królem Błystkiem na czele oraz mówiący lis Sadełko. Świat jest pełen magii, a dobro wyraźnie oddzielono od zła. Zgodnie z tradycją wszystko kończy się szczęśliwie.
W baśniach zawsze występuje motyw walki dobra ze złem. Dobrzy bohaterowie są nagradzani, a źli ponoszą zasłużoną karę.
Konopnicka dodała jednak do swojej opowieści dużo realizmu. Wieś, w której mieszka Marysia, wygląda jak prawdziwa polska osada z końca XIX wieku. Bieda, głód i srogie zimy to prawdziwe problemy ówczesnych ludzi. Nawet krasnoludki, takie jak Koszałek-Opałek czy Podziomek, mają bardzo ludzkie zmartwienia.
Połączenie magii z prawdziwym życiem
Zderzenie baśniowej fantastyki z trudną rzeczywistością sprawia, że utwór jest wyjątkowy. Konopnicka tworzyła w epoce pozytywizmuEpoka literacka w drugiej połowie XIX wieku. Pisarze wierzyli wtedy, że literatura musi uczyć, wychowywać i zachęcać do pracy.. Zgodnie z duchem tamtych czasów literatura miała uczyć i wychowywać czytelnika.
Wartości takie jak ciężka praca, uczciwość i pomoc słabszym nie są tu podane w formie nudnego kazania. Wynikają naturalnie z przygód Marysi i jej małych przyjaciół. Baśń pozwoliła pisarce opowiedzieć o bardzo trudnych sprawach. Sieroctwo, głód i samotność dziecka zostały ubrane w formę, którą młodzi ludzie czytają z zapartym tchem.
Pozytywiści bardzo cenili tak zwaną pracę u podstaw. Oznaczało to darmowe uczenie i wspieranie najbiedniejszych ludzi, zwłaszcza chłopów i ich dzieci.
Magia łagodzi ciężar smutnej rzeczywistości, ale wcale jej nie ukrywa. Czytelnik razem z Marysią marznie podczas srogiej zimy. Chwilę później czuje jednak wielką radość, gdy dziewczynka otrzymuje pomoc od podziemnych opiekunów.