Czas i miejsce akcji
Akcja powieści rozgrywa się w Paryżu na przełomie lat 1819 i 1820, w epoce Restauracji. Główną osią przestrzeni jest kontrast między nędznym pensjonatem pani Vauquer a pełnymi przepychu salonami arystokracji. Retrospekcje sięgają czasów rewolucji francuskiej, tłumacząc źródła majątku tytułowego bohatera.
Autor: Anna Błaszczyńska
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Ramy czasowe wydarzeń
Właściwa akcja „Ojca Goriot” zamyka się w zaledwie kilku miesiącach. Rozpoczyna się pod koniec listopada 1819 roku, a kończy w styczniu 1820 roku śmiercią tytułowego bohatera. Honoré de Balzac osadził fabułę w epoce Restauracji BurbonówOkres w historii Francji (1814–1830), w którym po upadku Napoleona przywrócono rządy dynastii Burbonów.. To czas gwałtownych przemian społecznych. Dawna arystokracja miesza się z nową burżuazją, a pieniądz staje się jedynym wyznacznikiem statusu.
Powieść zawiera również istotne partie retrospektywne. Wspomnienia i opowieści o przeszłości bohaterów sięgają aż do 1789 roku. Dzięki temu dowiadujemy się, jak Jan Joachim Goriot dorobił się ogromnego majątku na handlu mąką i makaronem podczas rewolucji francuskiejPrzewrót polityczno-społeczny we Francji (1789–1799), który obalił monarchię absolutną i zniósł podziały stanowe..
Paryż jako główny bohater
Wszystkie wydarzenia rozgrywają się w Paryżu. Stolica Francji nie jest tu tylko tłem, ale pełnoprawnym uczestnikiem wydarzeń, który kształtuje charaktery i losy postaci. Przestrzeń miasta została podzielona na dwa skrajnie różne światy. Z jednej strony mamy dzielnice nędzy, z drugiej – elitarne salony. Młody student, Eugeniusz de Rastignac, nieustannie krąży między tymi dwiema rzeczywistościami, próbując znaleźć dla siebie miejsce.
Pensjonat pani Vauquer
Szczególnie wyeksponowanym miejscem w powieści jest pensjonat prowadzony przez wdowę Vauquer. Budynek mieści się przy ulicy Neuve-Sainte-Geneviève. Leży ona w ponurej okolicy między Dzielnicą Łacińską a przedmieściem Saint-Marcel. To miejsce odcięte od wielkiego świata, duszne, przesiąknięte zapachem biedy i taniego jedzenia.
Balzac z niezwykłą precyzją opisał topografię Paryża. Ulica Neuve-Sainte-Geneviève istniała naprawdę (dziś nosi nazwę rue Tournefort). Wybór tej lokalizacji nie był przypadkowy – w XIX wieku uchodziła za jedną z najbiedniejszych i najbardziej przygnębiających ulic w mieście, co idealnie oddawało beznadzieję życia mieszkańców pensjonatu.
Układ pokoi w pensjonacie odzwierciedla hierarchię społeczną i finansową jego lokatorów. Im wyższe piętro, tym tańsze i gorsze warunki. Ojciec Goriot, w miarę ubożenia i oddawania resztek majątku córkom, przenosi się na coraz wyższe kondygnacje. Ostatecznie ląduje w nędznej, zimnej mansardzie na samym poddaszu.
Salony arystokracji i finansjery
Przeciwieństwem brudnego pensjonatu są bogate rezydencje na przedmieściu Saint-Germain oraz w dzielnicy Chaussée d'Antin. To tam mieszkają córki Goriota – hrabina Anastazja de Restaud i baronowa Delfina de Nucingen. Rastignac wkracza w ten świat dzięki protekcji swojej dalekiej krewnej, wicehrabiny de Beauséant. Salony te ociekają luksusem. Jednocześnie są pełne obłudy, intryg i bezwzględnej walki o pozycję, w której słabsi są bezlitośnie niszczeni.