Obraz świata pogańskiego i chrześcijańskiego w Quo vadis
Henryk Sienkiewicz w „Quo vadis” zestawia ze sobą dwa zupełnie różne światy: pełen przepychu Rzym pogan oraz ukrywających się w podziemiach chrześcijan. Pisarz z ogromną dbałością o szczegóły odmalował bogactwo dworu Nerona, co mocno kontrastuje z prostym życiem wyznawców Chrystusa. To zderzenie kultur widać najlepiej w postawach bohaterów, którzy reprezentują upadający antyk i rodzącą się nową wiarę.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Przepych Rzymu a zarzuty krytyków
Sienkiewicz podjął temat prześladowań pierwszych chrześcijan za czasów cesarza Nerona. Szybko jednak uległ urokowi kultury starożytnego świata. W efekcie obraz rzymskich bogaczy jest w powieści dużo bardziej wyrazisty i pełen przepychu niż życie wyznawców Chrystusa.
Krytycy literaccy zarzucali pisarzowi brak konsekwencji. W książce o triumfie nowej wiary to pogański Rzym błyszczy najjaśniej. Wynika to jednak z wierności historycznym realiom. Dwór Nerona na PalatynieJedno z siedmiu wzgórz Rzymu, na którym znajdowały się wspaniałe pałace cesarskie. tonął w bogactwie. Z kolei pierwsi chrześcijanie mieszkali w biednych dzielnicach i spotykali się potajemnie pod osłoną nocy.
Plastyczny obraz Wiecznego Miasta
Powieściowy Rzym zachwyca plastycznością. Sienkiewicz kochał Włochy i chciał ukazać piękno antycznych zabytków. Czytelnik wędruje przez gwarne Forum RomanumNajstarszy plac miejski w Rzymie, główne centrum polityczne i towarzyskie w epoce starożytności., mroczne zaułki Zatybrza oraz podziemne katakumby.
Pisarz szczegółowo opisał wnętrza rezydencji Winicjusza i Petroniusza. Historyk literatury Julian Krzyżanowski zauważył jednak drobny błąd autora:
W powieści ukazały się żywe i barwne obrazy Rzymu, poczynając od Forum Romanum i ulic, z ich ruchliwą ludnością, po zaułki i zakamarki Zatybrza i katakumby. Dalej opis wnętrz rezydencji Aulusa, Petroniusza czy Winicjusza, omyłkowo nazwanych wyrazem „insula”, który oznacza ogromne kamienice czynszowe, siedliska plebsu. Obok tego rzędu opisów statycznych powieść wypełniły ogromne obrazy uczt i rozgrywek w pałacach i ogrodach cesarskich, następnie potężny obraz ginącego w pożodze „wiecznego miasta”, wreszcie długa seria widowisk na amfiteatrach, na których arenach męczono wyznawców Chrystusa.
Te wielkie, dynamiczne sceny pożaru i igrzysk budują niesamowite tło dla fabuły.
Męczeństwo i duchowa siła chrześcijan
Sceny męczeństwa chrześcijan na arenach tworzą ostry kontrast dla rozrywkowego życia otoczenia cezara. Wyznawcy Chrystusa nie mają bogactw ani pięknych szat. Ich siłą jest głęboka wiara i zdolność do duchowej ekstazy.
Takie uniesienie przeżywa na przykład Marek Winicjusz zaraz po swoim chrzcie. Spotkaniom nowej religii zawsze towarzyszy atmosfera wzajemnej miłości i spokoju. To właśnie ta wewnętrzna siła przyciąga do nich nowych ludzi.
Podział piękna i dobra
Starożytni Grecy wierzyli w kalokagatięStarożytny ideał łączący w sobie doskonałość moralną (dobro) oraz fizyczną (piękno).. Sienkiewicz w swojej powieści rozdzielił te dwie wartości. Dobro reprezentują chrześcijanie, a piękno – poganie.
W literaturze często pojawia się motyw zderzenia dwóch epok. W „Quo vadis” odchodzący w przeszłość antyk ustępuje miejsca nowej erze, która będzie opierać się na religii chrześcijańskiej.
Najlepszym uosobieniem antycznego piękna jest Petroniusz. To esteta, który ocenia innych ludzi tak, jakby patrzył na rzeźby lub obrazy. Jego samobójcza śmierć pod koniec utworu symbolizuje ostateczny koniec dawnego, pogańskiego świata.
Rola bohaterów i komizm
Świat przedstawiony poznajemy głównie przez pryzmat bohaterów. Różne oceny tych samych postaci pokazują, jak mocno ścierają się ze sobą dwie kultury. Sienkiewicz często wykorzystuje Petroniusza, aby wprowadzić do tekstu elementy komiczne.
Zabawne sytuacje tworzą również chciwy Grek Chilon ChilonidesFilozof i oszust, który początkowo wydaje chrześcijan, ale ostatecznie przechodzi głęboką przemianę duchową. oraz potężny, ale naiwny Ursus. Humor pojawia się czasem w bardzo nieoczekiwanych momentach. Żarty Petroniusza podczas powrotu Nerona do płonącego Rzymu świetnie rozładowują napięcie. Taki zabieg daje czytelnikowi chwilę oddechu od okrucieństwa szalonego władcy.