Motyw przeznaczenia (fatum) w Romeo i Julii
Motyw przeznaczenia w dramacie Williama Szekspira to bezlitosny mechanizm, który od pierwszych scen prowadzi głównych bohaterów do tragicznego finału. Fatum objawia się tu poprzez serię nieszczęśliwych zbiegów okoliczności, nietrafionych decyzji i zrządzeń losu. Śmierć kochanków z Werony ostatecznie kładzie kres wielopokoleniowej nienawiści zwaśnionych rodów.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Motyw w skrócie
Fatum w Romeo i Julii nie przypomina antycznej, boskiej klątwy. To konkretny mechanizm dramatyczny, wpisany w strukturę świata przedstawionego. Szekspir już w prologu nazywa głównych bohaterów star-crossed loversAngielski zwrot oznaczający kochanków, nad którymi ciąży zły los zapisany w gwiazdach.. Ta zapowiedź konsekwentnie realizuje się przez pięć aktów sztuki.
Młodzi rodzą się w rodzinach połączonych wielopokoleniową nienawiścią. Ta wyjściowa okoliczność staje się fundamentem katastrofy. Każdy wybór zakochanych nieuchronnie przybliża ich do śmierci. Przeznaczenie działa tu na poziomie strukturalnym, zamieniając najszlachetniejsze porywy serca w gwoździe do trumny.
Jak motyw się przejawia?
Złe przeczucia przed balem u Kapuletów
Kiedy Romeo przekracza próg domu wrogiego rodu, zatrzymuje się z osobliwym wyznaniem. Przeczuwa, że cokolwiek zdarzy się tej nocy, zapoczątkuje łańcuch zdarzeń prowadzących do przedwczesnej śmierci. Szekspir pozwala tu młodzieńcowi na moment dostrzec własne przeznaczenie. Bohater jednak wchodzi do środka. Ignoruje ostrzeżenie płynące z intuicji.
Śmierć Merkucja jako punkt bez powrotu
Tragiczny splot wydarzeń nabiera tempa na ulicach Werony. Romeo próbuje rozdzielić walczących na szpady przyjaciół i wrogów. Właśnie ten pacyfistyczny gest sprawia, że Tybalt śmiertelnie rani MerkucjaNajlepszy przyjaciel Romea, krewny księcia Werony. Jego śmierć stanowi punkt zwrotny dramatu. pod ramieniem głównego bohatera. Dobra intencja przynosi katastrofalne skutki.
Chwilę później zaślepiony gniewem Montek zabija mordercę swojego towarzysza. Skutkuje to natychmiastowym wygnaniem z miasta do MantuiMiasto we Włoszech, do którego główny bohater udaje się na przymusową banicję.. Łańcuch przypadków staje się zbyt gęsty, by uznać go za zwykły zbieg okoliczności.
Zatrzymany list i wyścig z czasem
Kulminacja działania fatum rozgrywa się wokół wiadomości wysłanej przez franciszkanina. Brat Jan, niosący list z planem ocalenia, trafia na kwarantannę z powodu wybuchu zarazyEpidemia dżumy, częsty i nieprzewidywalny element codzienności w renesansowej Europie, tu użyty jako narzędzie losu.. Wiadomość nie dociera do adresata.
Zamiast tego sługa Baltazar przynosi fałszywą wieść o śmierci ukochanej. Zrozpaczony mąż przybywa do krypty dosłownie na minuty przed przebudzeniem dziewczyny. Przeznaczenie triumfuje tu poprzez drobne opóźnienia i fatalną kolejność zdarzeń.
Funkcja motywu
Przeznaczenie pełni w tragedii funkcję odciążenia moralnego. Szekspir przenosi ciężar odpowiedzialności z jednostek na ślepy traf i nieubłagany czas. Żadna z postaci nie działa ze skrajnie złymi intencjami. Ojciec Laurenty udziela potajemnego ślubu, wierząc w pojednanie rodów. MartaOpiekunka Julii, traktująca ją jak własną córkę. Pomaga w potajemnych spotkaniach kochanków. pośredniczy w kontaktach młodych z czystej sympatii. Tragedia wynika z układu sił, a nie z ludzkiej podłości.
W epoce renesansu wierzono, że układ ciał niebieskich w momencie narodzin determinuje ludzki los. Szekspir zderza tu astrologiczny determinizm z wiarą w wolną wolę człowieka, tworząc nowożytny model tragedii.
Równocześnie fatum nie zwalnia bohaterów z odpowiedzialności. Wolna wola i przeznaczenie nieustannie się tu ścierają. Julia samodzielnie decyduje się wypić usypiający eliksir. Jej wybranek z własnej woli kupuje truciznę u aptekarzaUbogi sprzedawca, który łamie prawo, sprzedając śmiertelną truciznę w zamian za złoto.. To napięcie tworzy właściwy dramatyzm sztuki.
Ostatecznie śmierć zyskuje wymiar uniwersalny. Los jednostek to wyrok na cały system nienawiści trawiący miasto. W finałowej scenie Książę EskalusWładca Werony, uosobienie prawa i sprawiedliwości. Przez cały dramat bezskutecznie próbuje zaprowadzić pokój. podsumowuje ogrom zniszczeń.
Wszyscy jesteśmy ukarani!
Fatum miało konkretny cel. Wymusiło przywrócenie porządku i pokoju, pobierając za to najwyższą możliwą cenę.