Język dramatu
Język „Romea i Julii” łączy kunsztowną poezję z potoczną prozą, idealnie oddając status społeczny i emocje bohaterów. Szekspir wykorzystuje bogactwo środków stylistycznych, aby budować napięcie dramatyczne i ukazywać wewnętrzne rozdarcia postaci. Słowo w tym dramacie pełni również funkcję scenograficzną, zastępując brakujące dekoracje teatru elżbietańskiego.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Wiersz biały i proza
Analiza języka Szekspira w polskim przekładzie zawsze opiera się na pracy tłumacza, jednak główne zasady kompozycji pozostają niezmienne. Oryginalny tekst został napisany głównie wierszem białymUtwór pozbawiony rymów, oparty na stałym rytmie. Szekspir stosował pentametr jambiczny, czyli wers dziesięciozgłoskowy.. Rymy pojawiają się rzadko. Usłyszysz je w partiach lirycznych, takich jak prolog, oraz w pierwszym, niezwykle poetyckim dialogu zakochanych.
Sposób mówienia zdradza pochodzenie postaci. Prozatorskich wypowiedzi używają bohaterowie z niższych warstw społecznych: służący i muzykanci. Prozą posługują się także Marta, Merkucjo i Benwolio w swobodnych, codziennych rozmowach. Romeo niemal przez cały czas mówi wierszem. Wyjątkiem jest scena słownej potyczki z przyjaciółmi w drugim akcie, gdzie porzuca poetycki ton na rzecz ostrej, potocznej wymiany zdań.
Bogactwo środków stylistycznych
Tekst dramatu obfituje w figury retoryczne. Budują one plastyczny obraz świata i oddają skrajne emocje bohaterów. Szekspir sięga po wyszukane, rozbudowane porównania oraz wielokrotne powtórzenia. Te ostatnie potęgują dramatyzm kluczowych scen. Wystarczy przypomnieć krzyk konającego Merkucja: „Zaraza na wasze domy!” lub rozpaczliwe „Romeo wygnany!” w ustach Julii.
Charakterystycznym zabiegiem są oksymoronyZestawienie wyrazów o przeciwstawnym znaczeniu, tworzące paradoks, np. „gorący lód”.. Oddają one chaos uczuć i wewnętrzne sprzeczności. Romeo, opisując swoje udręki, rzuca serią paradoksów: „Poważna pustoto! Szpetny chaosie dźwięków! Ciężki puchu! Jasna mgło! Zimnu żarze! Martwy ruchu!”.
Najważniejszym narzędziem poetyckim pozostaje metafora. Nie służy ona wyłącznie jako ozdobnik, ale obnaża prawdę o rzeczywistości. Szekspir metaforyzuje części ciała, zjawiska przyrody, rośliny, a nawet codzienne sprzęty.
Kiedy Julia dowiaduje się, że Romeo zabił Tybalta, jej miłość zderza się z przerażeniem. Używa wtedy potężnej metafory, przyrównując ukochanego do pięknie wydanej, ale zepsutej wewnątrz księgi: „Byłaż gdzie książka tak ohydnej treści / W oprawie tak ozdobnej?”.
Teatralna funkcja słowa
Kształt językowy utworu wynika bezpośrednio z warunków technicznych teatru elżbietańskiegoTyp teatru w renesansowej Anglii, charakteryzujący się brakiem dachu nad widownią i niemal całkowitym brakiem scenografii.. Słowo musiało zastąpić dekoracje.
Wypowiedzi bohaterów pełnią funkcję informacyjną dla widza. Postaci na bieżąco sygnalizują porę dnia, miejsce akcji oraz zmiany otoczenia. Wyobraźnię publiczności pobudzają wplecione w dialogi detale scenograficzne. Zjawisko to trafnie podsumowuje badacz literatury Jarosław Komorowski:
Liczne fragmenty, ściśle powiązane z literacką stroną utworu, równocześnie pełnią funkcję adresowanej do widza informacji, podpowiadającej to, czego spektakl ówczesny nie ukazywał.
Specyficzną formą wypowiedzi są kwestie na stronieWypowiedź aktora skierowana do publiczności lub do siebie, której umownie nie słyszą inne postaci obecne na scenie.. Bohaterowie wygłaszają swoje myśli na głos, przy konwencjonalnym założeniu, że reszta osób pozostaje głucha na te słowa. Pozwala to widzowi wejść w bezpośredni kontakt z psychiką postaci.