Geneza Romea i Julii
Dokładna data powstania tragedii Williama Szekspira pozostaje nieznana, a badacze umiejscawiają jej ostateczną redakcję w latach 1594–1595. Brytyjski dramaturg nie wymyślił fabuły samodzielnie, lecz zaczerpnął ją z wcześniejszych tekstów kultury, opierając się głównie na poemacie Arthura Brooke’a. Motyw nieszczęśliwych kochanków z Werony ma jednak znacznie starsze korzenie, sięgające antycznego mitu o Pyramie i Tysbe oraz włoskich nowel renesansowych.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Kiedy powstał dramat?
Żaden zachowany dokument z epoki nie potwierdza dokładnej daty napisania „Romea i Julii”. Ustalenie chronologii wymagało od szekspirologówBadacze zajmujący się życiem, twórczością i epoką Williama Szekspira. żmudnych dociekań. Pierwszy twardy dowód na istnienie sztuki pochodzi z 1598 roku. Wtedy to Francis Meres opublikował niewielkie dzieło „Skarbiec Pallady: Skarbnica mądrości”, w którym napisał:
Jak Plaut i Seneka uważani są za najlepszych autorów komedii i tragedii wśród pisarzy łacińskich, tak wśród angielskich najznakomitszy jest Shakespeare w obu tych rodzajach scenicznych utworów; w komedii świadczą o tym jego „Dwaj Panowie z Werony”, jego „Komedia omyłek”, jego „Stracone zachody miłości”, jego „Skuteczne zachody miłości”, jego „Sen nocy letniej” i jego „Kupiec wenecki”; w tragedii jego „Ryszard II”, „Ryszard III”, „Henryk IV”, „Król Jan”, „Tytus Andronikus” i jego „Romeo i Julia”.
Z tego fragmentu jasno wynika, że londyńska publiczność znała historię kochanków z Werony przed 1598 rokiem. Badacze zakładają, że pierwsza wersja tekstu powstała w latach 1590–1594. Był to tak zwany okres eksperymentalny w twórczości Szekspira. Ostatecznej redakcji, pełnej poprawek i zmian, autor dokonał najprawdopodobniej między 1594 a 1595 rokiem.
Antyczne i renesansowe korzenie
Historia Romea i Julii nie była oryginalnym pomysłem Szekspira. Motyw pary, która nie może być razem i ginie samobójczą śmiercią przez tragiczne nieporozumienie, krążył w literaturze od stuleci. Jego najstarszym echem jest mit o Pyramie i Tysbe. Owidiusz opisał go w IV księdze „Metamorfoz”Słynny poemat epicki Owidiusza z I w. n.e., zbierający mity o przemianach z mitologii greckiej i rzymskiej. w pierwszych latach naszej ery. Szekspir poznał ten tekst jeszcze w szkole i wplótł wzmiankę o nim w II akcie swojej tragedii.
Zanim fabuła trafiła do Anglii, ewoluowała we Włoszech. Kolejni twórcy dodawali do niej nowe elementy:
- Lata 50. XV wieku – Masuccio z Salerno pisze nowelę „Młodzieniec Mariotto zakochany w Ganozzie”. Wprowadza motyw potajemnego ślubu zawartego wbrew woli rodziców.
- 1524 rok – Luigi da Porto tworzy „Historię nowo odkrytą dwojga szlachetnych kochanków”. To on przenosi akcję do Werony i nadaje bohaterom imiona Romeo i Julia.
- 1553 i 1554 rok – opowieść zyskuje ogromną popularność. Najpierw Gherardo Boldieri wydaje poemat o nieszczęśliwej miłości, a rok później historię tę w swoim zbiorze nowelKrótki utwór epicki o zwartej akcji, jednowątkowej fabule i wyraźnym punkcie kulminacyjnym. umieszcza dominikanin Matteo Bandello.
Imiona głównych bohaterów oraz nazwy zwaśnionych rodów (Montecchi i Cappelletti) nie wzięły się znikąd. Luigi da Porto, nadając kształt swojej noweli, zaczerpnął je najprawdopodobniej z VI pieśni „Czyśćca” w „Boskiej Komedii” Dantego Alighieri.
Główne źródło Szekspira
Bezpośrednim materiałem, na którym pracował Szekspir, był angielski poemat Arthura Brooke’a zatytułowany „Tragiczna historia Romea i Julii”. Utwór ten ukazał się drukiem w 1562 roku.
Dramaturg przejął z niego podstawowe ramy fabularne. Nie skopiował ich jednak bezrefleksyjnie. Skrócił czas akcji z kilku miesięcy do zaledwie kilku dni, co nadało wydarzeniom niesamowitego tempa. Rozbudował też role postaci drugoplanowych, takich jak Merkucjo czy Piastunka, dopasowując całą historię do wymogów sceny teatralnej.
Pierwsze wystawienia i wydania
Aktorzy zagrali „Romea i Julię” po raz pierwszy prawdopodobnie już w 1595 roku, tuż po zakończeniu prac nad tekstem. Sztuka szybko trafiła do druku, choć jej pierwsze wydanie z 1597 roku pozostawiało wiele do życzenia.
Było to tak zwane złe QuartoFormat wczesnych wydań dzieł Szekspira, w którym arkusz papieru składano dwukrotnie, tworząc cztery karty.. Ukazało się pod długim tytułem: „Wybornie pomyślana tragedia Romea i Julii, tak jak była często, z wielkim aplauzem grana publicznie przez Sługi wielce szanownego Lorda Hunsdon”. Tekst ten opierał się najpewniej na zawodnej pamięci aktorów.
Właściwa wersja, znana jako dobre Quarto, trafiła do rąk czytelników w 1599 roku. Opatrzono ją tytułem: „Najwyborniejsza i żałosna tragedia Romea i Julii, nowo skorygowana, uzupełniona i poprawiona, tak jak była w różnym czasie publicznie prezentowana przez Sługi wielce szanownego Lorda SzambelanaTrupa teatralna, do której należał Szekspir, działająca pod patronatem wysokiego urzędnika dworskiego.”. To właśnie to wydanie stało się podstawą dla wszystkich późniejszych edycji dramatu.