Tło historyczne średniowiecza europejskiego
Epoka średniowiecza obejmuje niemal tysiąc lat historii Europy, rozpiętych między upadkiem Cesarstwa Zachodniorzymskiego a zdobyciem Konstantynopola przez Turków. Fundamentem ówczesnego porządku społecznego i politycznego była dominująca rola Kościoła katolickiego, który kształtował kulturę całego kontynentu. Zbrojnym wyrazem religijnej i terytorialnej ekspansji stały się krucjaty, definiujące na wieki relacje między chrześcijaństwem a światem islamu.
Spis treści
Upadek Rzymu i narodziny nowej epoki
- 476Upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego
Wydarzenie uznawane za początek epoki średniowiecza.
- 1453Zdobycie Konstantynopola
Upadek Bizancjum wyznacza symboliczny koniec epoki w Europie.
Początek epoki wyznacza rok 476. Wtedy ostatecznie upadło Cesarstwo ZachodniorzymskieZachodnia część imperium rzymskiego ze stolicą w Rzymie, a później w Rawennie.. Historycy wskazują na kilka przyczyn tej katastrofy. Brakowało silnej władzy cesarskiej, a sam Rzym tracił na znaczeniu. Już w 330 roku Konstantyn Wielki przeniósł punkt ciężkości państwa, czyniąc Konstantynopol drugą stolicą. Ogromną rolę odegrała też zrujnowana gospodarka. Wysoka inflacja, brutalnie ściągane podatki i kryzys systemu niewolnictwa dobiły starożytne mocarstwo.
Zupełnie inaczej wyglądała sytuacja na wschodzie. Cesarstwo Bizantyjskie przeżywało prawdziwy rozkwit. Obejmowało Półwysep Bałkański, Syrię, Azję Mniejszą i Egipt. Złoty wiek Bizancjum przypadł na panowanie Justyniana Wielkiego w latach 527-565. Władca ten wprowadził w życie ideę cezaropapizmuDoktryna polityczna, w której władza państwowa (cesarz) ma zwierzchność nad władzą duchowną (Kościołem)., skupiając w swoich rękach pełnię władzy świeckiej i religijnej. Zasłynął także z wielkiej kodyfikacji prawa, która stała się fundamentem europejskiego prawodawstwa. Kres potęgi wschodu nadszedł dopiero w 1453 roku. Turcy zdobyli wtedy Konstantynopol, co ostatecznie zamknęło epokę średniowiecza.
Shorty na maturę
Kościół jako fundament Europy
Średniowieczna Europa opierała się na potędze Kościoła. Instytucja ta kształtowała politykę, relacje społeczne i kulturę. Papieże dysponowali realną władzą, często przewyższającą wpływy królów i cesarzy. Jedność chrześcijańskiego świata pękła w 1054 roku. Doszło wówczas do schizmy wschodniejRozłam w chrześcijaństwie na Kościół zachodni (katolicki) i wschodni (prawosławny), trwający do dziś., która trwale podzieliła Europę na strefę łacińską i bizantyjską.
Duchowieństwo pełniło funkcję głównego nośnika cywilizacji. Kościół dążył do uniwersalizmuDążenie do objęcia całej ludzkości jedną władzą, religią i kulturą. W średniowieczu oparty na chrześcijaństwie i łacinie.. Chciał zjednoczyć cały kontynent na wspólnym, chrześcijańskim fundamencie, używając łaciny jako uniwersalnego języka. Ogromną pracę wykonywały prężnie rozwijające się klasztory. Powstawały nowe reguły zakonne, określające surowe zasady życia mnichów. Najsłynniejszą z nich opracował święty Benedykt. Jego hasło ora et labora (módl się i pracuj) wyznaczyło rytm życia tysięcy zakonników.
To właśnie w średniowiecznych klasztorach przetrwała spora część antycznego dziedzictwa. Mnisi w skryptoriach ręcznie przepisywali nie tylko księgi religijne, ale też dzieła starożytnych filozofów i poetów, chroniąc je przed bezpowrotnym zniszczeniem.

Krucjaty, czyli zbrojne pielgrzymki
Charakterystycznym elementem średniowiecznej rzeczywistości były wyprawy krzyżowe. Rycerstwo europejskie ruszało na Bliski Wschód z wielu powodów. Oficjalnym celem była obrona chrześcijan i odbicie Ziemi ŚwiętejTereny Palestyny i Izraela, miejsce narodzin, życia i śmierci Jezusa Chrystusa. z rąk muzułmanów. W tle kryły się jednak inne motywy: przeludnienie Europy, głód ziemi oraz zwykła chęć zdobycia bogactw.
Między 1096 a 1270 rokiem zorganizowano serię zbrojnych wypraw. Zmieniały one układ sił w basenie Morza Śródziemnego.
- I krucjata (1096-1099) - zakończyła się sukcesem krzyżowców, zdobyciem Jerozolimy i utworzeniem Królestwa Jerozolimskiego.
- II krucjata (1147-1149) - poniosła klęskę w starciu z Turkami.
- III krucjata (1189-1192) - zorganizowana po tym, jak sułtan Saladyn zdobył Jerozolimę w 1187 roku. Wzięli w niej udział najpotężniejsi władcy Europy: cesarz Fryderyk I Barbarossa, król Francji Filip August oraz król Anglii Ryszard Lwie Serce.
- IV krucjata (1202-1204) - zamiast walczyć z muzułmanami, krzyżowcy zaatakowali i zniszczyli chrześcijański Konstantynopol.
- V i VI krucjata (1217-1254) - obejmowały m.in. wyprawę cesarza Fryderyka II, który drogą dyplomatyczną odzyskał Jerozolimę (1229), oraz nieudane próby opanowania Egiptu.
- VII krucjata (1270) - ostatnia duża wyprawa, zakończona śmiercią króla Francji Ludwika IX.
W 1212 roku doszło do tragicznej w skutkach tzw. krucjaty dziecięcej. Tysiące dzieci i nastolatków z Francji i Niemiec wyruszyło na wschód, wierząc, że ich niewinność pokona muzułmanów. Wyprawa nigdy nie dotarła do celu - większość uczestników zginęła z głodu, utonęła lub została sprzedana w niewolę.