Tło historyczne średniowiecza europejskiego

Upadek Rzymu i narodziny nowej epoki

• 476
  Upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego

  Wydarzenie uznawane za początek epoki średniowiecza.

• 1453
  Zdobycie Konstantynopola

  Upadek Bizancjum wyznacza symboliczny koniec epoki w Europie.

Początek epoki wyznacza rok 476. Wtedy ostatecznie upadło Cesarstwo ZachodniorzymskieZachodnia część imperium rzymskiego ze stolicą w Rzymie, a później w Rawennie.. Historycy wskazują na kilka przyczyn tej katastrofy. Brakowało silnej władzy cesarskiej, a sam Rzym tracił na znaczeniu. Już w 330 roku Konstantyn Wielki przeniósł punkt ciężkości państwa, czyniąc Konstantynopol drugą stolicą. Ogromną rolę odegrała też zrujnowana gospodarka. Wysoka inflacja, brutalnie ściągane podatki i kryzys systemu niewolnictwa dobiły starożytne mocarstwo.

Zupełnie inaczej wyglądała sytuacja na wschodzie. Cesarstwo Bizantyjskie przeżywało prawdziwy rozkwit. Obejmowało Półwysep Bałkański, Syrię, Azję Mniejszą i Egipt. Złoty wiek Bizancjum przypadł na panowanie Justyniana Wielkiego w latach 527–565. Władca ten wprowadził w życie ideę cezaropapizmuDoktryna polityczna, w której władza państwowa (cesarz) ma zwierzchność nad władzą duchowną (Kościołem)., skupiając w swoich rękach pełnię władzy świeckiej i religijnej. Zasłynął także z wielkiej kodyfikacji prawa, która stała się fundamentem europejskiego prawodawstwa. Kres potęgi wschodu nadszedł dopiero w 1453 roku. Turcy zdobyli wtedy Konstantynopol, co ostatecznie zamknęło epokę średniowiecza.

Kościół jako fundament Europy

Średniowieczna Europa opierała się na potędze Kościoła. Instytucja ta kształtowała politykę, relacje społeczne i kulturę. Papieże dysponowali realną władzą, często przewyższającą wpływy królów i cesarzy. Jedność chrześcijańskiego świata pękła w 1054 roku. Doszło wówczas do schizmy wschodniejRozłam w chrześcijaństwie na Kościół zachodni (katolicki) i wschodni (prawosławny), trwający do dziś., która trwale podzieliła Europę na strefę łacińską i bizantyjską.

Duchowieństwo pełniło funkcję głównego nośnika cywilizacji. Kościół dążył do uniwersalizmuDążenie do objęcia całej ludzkości jedną władzą, religią i kulturą. W średniowieczu oparty na chrześcijaństwie i łacinie.. Chciał zjednoczyć cały kontynent na wspólnym, chrześcijańskim fundamencie, używając łaciny jako uniwersalnego języka. Ogromną pracę wykonywały prężnie rozwijające się klasztory. Powstawały nowe reguły zakonne, określające surowe zasady życia mnichów. Najsłynniejszą z nich opracował święty Benedykt. Jego hasło ora et labora (módl się i pracuj) wyznaczyło rytm życia tysięcy zakonników.

Krucjaty, czyli zbrojne pielgrzymki

Charakterystycznym elementem średniowiecznej rzeczywistości były wyprawy krzyżowe. Rycerstwo europejskie ruszało na Bliski Wschód z wielu powodów. Oficjalnym celem była obrona chrześcijan i odbicie Ziemi ŚwiętejTereny Palestyny i Izraela, miejsce narodzin, życia i śmierci Jezusa Chrystusa. z rąk muzułmanów. W tle kryły się jednak inne motywy: przeludnienie Europy, głód ziemi oraz zwykła chęć zdobycia bogactw.

Między 1096 a 1270 rokiem zorganizowano serię zbrojnych wypraw. Zmieniały one układ sił w basenie Morza Śródziemnego.

• I krucjata (1096–1099) – zakończyła się sukcesem krzyżowców, zdobyciem Jerozolimy i utworzeniem Królestwa Jerozolimskiego.
• II krucjata (1147–1149) – poniosła klęskę w starciu z Turkami.
• III krucjata (1189–1192) – zorganizowana po tym, jak sułtan Saladyn zdobył Jerozolimę w 1187 roku. Wzięli w niej udział najpotężniejsi władcy Europy: cesarz Fryderyk I Barbarossa, król Francji Filip August oraz król Anglii Ryszard Lwie Serce.
• IV krucjata (1202–1204) – zamiast walczyć z muzułmanami, krzyżowcy zaatakowali i zniszczyli chrześcijański Konstantynopol.
• V i VI krucjata (1217–1254) – obejmowały m.in. wyprawę cesarza Fryderyka II, który drogą dyplomatyczną odzyskał Jerozolimę (1229), oraz nieudane próby opanowania Egiptu.
• VII krucjata (1270) – ostatnia duża wyprawa, zakończona śmiercią króla Francji Ludwika IX.