Tło historyczne średniowiecza polskiego
Początek polskiego średniowiecza wyznacza chrzest Mieszka I w 966 roku, który włączył państwo Piastów w krąg łacińskiej kultury Zachodu. Rozwój cywilizacyjny kraju opierał się początkowo na budownictwie drewnianym i działalności duchowieństwa, a przełom nastąpił dopiero w XIV wieku wraz z fundacją Akademii Krakowskiej. Zdominowana przez Kościół ówczesna literatura miała charakter ściśle religijny, a jej twórcami byli wykształceni dostojnicy i zakonnicy.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Chrzest i wejście do Europy
Decyzja Mieszka I o przyjęciu chrztu w 966 roku to najważniejsza cezura w historii wczesnej Polski. Ten polityczny i religijny krok wprowadził młode państwo do elitarnego grona chrześcijańskiej Europy. Wraz z nową wiarą na ziemie polskie dotarła łacina, zachodnia sztuka, nauka i nowoczesna administracja. Kościół odegrał podwójną rolę: zintegrował rozbite wewnętrznie plemiona i zbudował pomost między Polską a resztą kontynentu.
Pierwszy polski kronikarz, Gall AnonimAutor najstarszej polskiej kroniki z początku XII wieku, prawdopodobnie pochodzący z Francji lub Wenecji., opisywał państwo Piastów jako krainę mlekiem i miodem płynącą. Zauważył przy tym, że różnice między warstwami społecznymi nie były tu tak drastyczne, jak na zachodzie Europy.
- 966Chrzest Polski
Mieszko I przyjmuje chrześcijaństwo, otwierając epokę średniowiecza na ziemiach polskich.
- 1364Założenie Akademii Krakowskiej
Kazimierz Wielki funduje pierwszy polski uniwersytet, co przyspiesza rozwój nauki i kultury.
Drewniana Polska i rozwój cywilizacyjny
Przez stulecia polska kultura materialna opierała się na drewnie. Choć kraj nie cierpiał skrajnej nędzy, pod względem infrastruktury wyraźnie ustępował państwom zachodnim. Przełom nastąpił dopiero w XIV wieku za panowania Kazimierza Wielkiego. To on, zgodnie ze słynnym powiedzeniem, zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną. Mimo królewskich inwestycji w zamki i mury obronne, drewniana zabudowa dominowała w miastach i wsiach aż do końca epoki.
W średniowiecznej Polsce nie wykształciło się silne mieszczaństwoStan społeczny składający się z mieszkańców miast, który na Zachodzie był motorem rozwoju gospodarczego.. Brakowało również wielkich bibliotek i rozwiniętej instytucji mecenatu sztuki. Sytuacja zaczęła się zmieniać dopiero po 1364 roku, gdy w Krakowie powstał pierwszy polski uniwersytet.
W Polsce nie rozwinęła się kultura dworska w takim stopniu jak we Francji czy Anglii. Nie mieliśmy rodzimych trubadurów śpiewających o miłości dwornej, a rycerstwo skupiało się raczej na obronie granic i sprawach majątkowych niż na turniejach i romansach.
Ludzie pióra i religijny charakter literatury
Średniowieczni twórcy literatury rzadko byli pisarzami z zawodu. Tworzenie tekstów stanowiło dodatek do ich głównych obowiązków państwowych lub kościelnych. Większość ówczesnych autorów wywodziła się z zakonów, co bezpośrednio rzutowało na tematykę dzieł.
Polskie piśmiennictwo tego okresu miało charakter niemal wyłącznie religijny. Książki pisano ku chwale Boga (ad maiorem Dei gloriamŁacińska sentencja oznaczająca „na większą chwałę Bożą”, oddająca teocentryczny charakter epoki.), a ich celem było pouczanie wiernych i utrwalanie chrześcijańskich wzorców osobowych.
Biskup krakowski i dostojnik kościelny, autor „Kroniki polskiej”, w której spisał dzieje narodu, łącząc fakty z legendami.
Sekretarz królewski i wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka. Jego „Roczniki” to najwybitniejsze dzieło polskiej historiografii średniowiecznej.