Charakterystyka Artura
Artur, główny bohater „Tanga” Sławomira Mrożka, to dwudziestopięcioletni student medycyny i filozofii, który wypowiada wojnę własnej rodzinie. Młody idealista za wszelką cenę próbuje przywrócić w domu tradycyjne wartości, dawne normy moralne oraz elementarny porządek. Jego desperacka walka z chaosem kończy się tragiczną klęską, gdy do głosu dochodzi naga, brutalna siła.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Schludny buntownik w świecie chaosu
Dwudziestopięcioletni Artur jest synem Stomila i Eleonory. Mimo młodego wieku to on okazuje się najpoważniejszym i najrozsądniejszym członkiem rodziny. Jako jedyny dostrzega patologię domowego życia i postanawia ją wyeliminować. Jego odmienność widać już na pierwszy rzut oka.
Artur był prawidłowo rozwinięty, dorodny i regularny. W standardowym, dobrze i efektownie na nim leżącym ciemnym garniturze, w białej koszuli z krawatem. Czysty i wyprasowany.
Tak opisuje go Mrożek w didaskaliachTekst poboczny w dramacie, czyli wskazówki autora dotyczące wyglądu postaci, scenografii czy zachowania.. Ten nienaganny wizerunek ostro kontrastuje z resztą domowników. Babcia Eugenia ubiera się jak nastolatka, Stomil całymi dniami chodzi w rozpiętej piżamie, Eleonora wygląda wyzywająco, a Edek to uosobienie prostactwa. W tym świecie to właśnie normalność Artura staje się anomalią.
Furiat i człowiek czynu
Bohater ma wybuchowy temperament. Jego napady gniewu mają jednak logiczne uzasadnienie – chłopak po prostu nie wytrzymuje psychicznie w oparach domowego absurdu. Artur nie szczędzi krzyków rodzicom, babce i znienawidzonemu Edkowi. „Przecież to furiat!” – krzyczy Eugenia, gdy wnuk próbuje ją wychowywać.
Słowa szybko przestają mu wystarczać. Artur to człowiek czynu. Kiedy orientuje się, że same dyskusje nie przywrócą porządku, przechodzi do działania. Planuje ślub z kuzynką Alą, aby narzucić rodzinie tradycyjną konwencjęZespół norm, reguł i zwyczajów przyjętych w danym środowisku lub epoce.. Gdy ten plan zawodzi, chłopak sięga po przemoc fizyczną. Ta decyzja ostatecznie obraca się przeciwko niemu.
Intelektualista przeciwko awangardzie
O sile intelektu Artura świadczy fakt, że studiuje jednocześnie trzy kierunki, w tym medycynę i filozofię. Jego wywody są błyskotliwe i żelaznie logiczne. Chłopak trafnie diagnozuje chorobę swojego środowiska. Uważa, że to pokolenie jego rodziców zniszczyło wszelkie zasady moralne, estetyczne i erotyczne.
Artur reprezentuje w dramacie zjawisko buntu a rebours (buntu wspak). Zazwyczaj to młodzi buntują się przeciwko starym zasadom. W „Tangu” sytuacja jest odwrócona – rodzice żyją w absolutnej, awangardowej wolności, a młody syn buntuje się, domagając się powrotu do tradycji, ślubów i rygoru.
Oburza go bezład świata stworzonego przez Stomila i Eleonorę. Matka mówi o nim z mieszaniną podziwu i zdziwienia:
To pierwszy człowiek z zasadami od pięćdziesięciu lat (…) Są trochę staroświeckie, to prawda, ale za to takie niezwykłe w dzisiejszych czasach.
Tyran z poczuciem misji
Artur bywa bezwzględny wobec najbliższych. Traktuje przywrócenie normalności jako swój najwyższy moralny obowiązek. Jego metody są drastyczne. Za grę w karty z Edkiem karze babcię przymusowym leżeniem na katafalkuPodwyższenie, na którym stawia się trumnę z ciałem zmarłego w czasie uroczystości pogrzebowych..
Największe pretensje ma do ojca. Stomil to awangardowyZespół prądów w sztuce XX wieku, odrzucający dotychczasowe style i poszukujący nowatorstwa za wszelką cenę. artysta. Artur uważa go za głównego winowajcę moralnego upadku. „Artyści to zaraza. Oni pierwsi nadgryźli epokę” – stwierdza z pogardą. Nie wini nawet matki za jawny romans z Edkiem. Uważa, że to Stomil, jako głowa rodziny, powinien dawno wyrzucić nieproszonego gościa z domu.
Z czasem Artur wpada w pułapkę własnego ego. Zaczyna uważać się za jednostkę wybitną, stojącą ponad tłumem. W jednej z ostatnich scen wykrzykuje w przypływie megalomanii:
Ja wznoszę się ponad doczesność, ja ogarniam was wszystkich, bo ja mam mózg, który wyzwolił się od wnętrzności. Ja! (…) Ja jestem silny. Spójrzcie na mnie, jam jest koroną waszych marzeń! Nie jestem ani syntezą, ani analizą, jestem czynem, jestem wolą, jestem energią! Siłą jestem! Znajduję się ponad, wewnątrz i obok wszystkiego. Dziękujcie mi, ja spełniłem waszą młodość. To dla was!
Kobiety, miłość i nienawiść do Edka
Jedyną osobą, która budzi w Arturze cieplejsze uczucia, jest Ala. Chłopak troszczy się o nią i pilnuje, by Edek trzymał się od niej z daleka. Krytykuje mężczyzn za przedmiotowe traktowanie kobiet. Chce, by znowu traktowano je jak boginie. Wymaga od innych absolutnej czystości intencji, choć sam w chwili słabości ulega żądzom i rzuca się na kuzynkę.
Jego największym wrogiem jest Edek. Artur od początku nie potrafi zrozumieć, dlaczego rodzina toleruje w domu tego podejrzanego typa. Traktuje go z wyższością, nazywa plebsemW starożytnym Rzymie najniższa warstwa wolnych obywateli. Potocznie: określenie ludzi o niskiej kulturze i pochodzeniu., krzyczy na niego i wydaje mu rozkazy. Ta pycha gubi młodego inteligenta.
Parodia bohatera romantycznego
Po śmierci Artura z rąk Edka, Stomil podsumowuje życie syna:
Chciał zwyciężyć wszystkojedność i bylejakość. Żył rozumem, ale zbyt namiętnie. Za to zabiło go uczucie, zdradzone przez abstrakcję.
Te słowa obnażają tragizm postaci. Artur przypomina karykaturę bohatera romantycznegoTyp postaci literackiej: wybitna jednostka, osamotniona w walce o wielkie idee, często nieszczęśliwie zakochana i skazana na klęskę.. Jest osamotniony w swojej walce, porywczy, kieruje się emocjami i ponosi klęskę. Zdradzony przez ukochaną Alę, oddaje życie za ideę. W świecie groteskiKategoria estetyczna łącząca w jednym dziele elementy sprzeczne, np. tragizm z komizmem, absurd z logiką. Mrożka jego wzniosła ofiara nie przynosi jednak żadnego ocalenia – toruje jedynie drogę brutalnej dyktaturze Edka.