Tyrteusz
Tyrtajos to grecki poeta z VII wieku p.n.e., którego twórczość ukształtowała antyczny ideał patriotyzmu i poświęcenia dla ojczyzny. Z jego imieniem wiąże się legenda o kulawym wodzu z Aten, który swoimi pieśniami poprowadził Spartan do zwycięstwa. Stworzony przez niego wzorzec liryki patriotycznej wywarł ogromny wpływ na literaturę europejską, w tym na polski romantyzm.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Legenda o kulawym wodzu z Aten
Według starożytnych przekazów podczas trudnej wojny z Messeńczykami Spartanie poprosili o radę wyrocznię delfickąNajsłynniejsza wyrocznia starożytnej Grecji w świątyni Apollina, gdzie kapłanka Pytia przekazywała przepowiednie.. Bogowie zapowiedzieli zwycięstwo pod warunkiem, że dowództwo obejmie Ateńczyk. Złośliwi mieszkańcy Aten zesłali im Tyrtajosa – kulawego nauczyciela. Szybko okazało się, że niepozorny przybysz dysponuje potężną bronią. Jego talent poetycki i płomienne pieśni zagrzały spartańskich wojowników do walki, przynosząc im ostateczny triumf.
Etos spartańskiego wojownika
W swoich utworach Tyrtajos kreślił bezkompromisowy obraz wojny. Przeciwstawiał chwałę płynącą z męstwa i bohaterskiej śmierci na polu bitwy upokorzeniu, jakie czeka tchórzy i uciekinierów. Jego elegieW antyku utwór o poważnej tematyce, pisany wierszem zwanym dystychem elegijnym. Później utwór o charakterze żałobnym. nie sławiły indywidualnych popisów w stylu homeryckich herosów. Liczyło się działanie na rzecz wspólnoty i utrzymanie szyku w spartańskiej falandze. Najbardziej reprezentatywnym tekstem oddającym te ideały jest Wezwanie do walki.
Tyrtajos ugruntował w literaturze motyw oddania życia za ojczyznę jako najwyższej cnoty obywatelskiej, przeciwstawiając go hańbie ucieczki.
Czym jest poezja tyrtejska?
Od imienia greckiego twórcy wywodzi się termin poezja tyrtejska. Oznacza on lirykę zaangażowaną, której głównym celem jest budzenie miłości do ojczyzny i zagrzewanie narodu do zbrojnego oporu przeciwko najeźdźcy. Ten antyczny wzorzec okazał się niezwykle żywotny w późniejszych epokach literackich.
Postawa tyrtejska stała się fundamentem polskiej literatury w dobie romantyzmuEpoka literacka (w Polsce 1822–1863), w której poezja często pełniła funkcję narodowej służby i wzywała do walki o niepodległość.. Do tradycji Tyrtajosa nawiązywali Adam Mickiewicz (np. w „Konradzie Wallenrodzie”), Juliusz Słowacki („Grób Agamemnona”), a w XX wieku twórcy pokolenia Kolumbów, tacy jak Krzysztof Kamil Baczyński.