Safona
Safona to najwybitniejsza grecka poetka, której twórczość ukształtowała antyczną lirykę miłosną. Jej wiersze skupiają się na subtelnych emocjach, fizycznym wymiarze namiętności oraz bólu rozstania. Zachowane fragmenty i nieliczne pełne utwory stanowią dziś fundament europejskiej poezji intymnej.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Życie i legenda poetki z Lesbos
Safona pochodziła z MityleneGłówne miasto na wyspie Lesbos, ważny ośrodek kulturalny i polityczny starożytnej Grecji.. Była najwybitniejszą przedstawicielką liryki eolskiej. Pisała modlitwy, pieśni weselne i utwory miłosne. Podczas politycznych rozruchów na wyspie musiała uciekać na Sycylię, gdzie znalazła schronienie wśród lokalnej arystokracji. Po powrocie na Lesbos nigdy nie odzyskała dawnego majątku.
Wokół poetki gromadziły się młode dziewczęta. Tworzyły zamknięte koło połączone kultem Afrodyty i wspólną nauką muzyki, tańca oraz poezji. Uczennice nie zostawały w szkole na zawsze. Opuszczały ją, by wyjść za mąż, co w wierszach Safony rodziło powracający motyw bolesnego rozstania. Silne więzi emocjonalne między kobietami dały początek późniejszym opiniom o ich homoseksualnych relacjach. Od nazwy wyspy Lesbos wywodzi się współczesne słowo „lesbijka”.
Prawdziwe losy poetki szybko obrosły legendą. Starożytni plotkowali, że z powodu nieszczęśliwej miłości do młodzieńca o imieniu FaonMityczny przewoźnik z Lesbos, obdarzony przez Afrodytę niezwykłą urodą. rzuciła się do morza ze skały. To jednak wyłącznie literacki mit, spopularyzowany wieki później.
Twórczość i styl
Starożytni badacze zebrali twórczość Safony w dziewięć ksiąg. Znalazły się tam hymny do bogów, pieśni weselne i liryki miłosne. Do naszych czasów przetrwało zaledwie kilka całych wierszy oraz zbiór papirusowych fragmentów.
Większość wierszy Safony zaginęła w średniowieczu. Kościół uznawał jej twórczość za zbyt erotyczną, dlatego pergaminy z jej tekstami często niszczono lub zeskrobywano z nich atrament, by zapisać na nich chrześcijańskie modlitwy.
Poetka mistrzowsko opisywała najbardziej subtelne stany duszy. Skupiała się na miłości do wychowanek, tęsknocie i gwałtownej namiętności. Tłem dla tych wyznań są niezwykle plastyczne opisy przyrody.
Miara wierszowa stworzona przez Safonę. Składa się z trzech wersów jedenastozgłoskowych i jednego pięciozgłoskowego. W literaturze polskiej używał jej m.in. Jan Kochanowski.
Do Afrodyty – omówienie
Wiersz ma formę osobistej modlitwy. Podmiotem lirycznym jest zakochana kobieta, która błaga boginię o pomoc w zdobyciu wzajemności. Zwraca się do Afrodyty poufale, co sugeruje, że jest jej wierną wyznawczynią.
Kobieta skarży się na cierpienie. Nazywa bóstwo miłości siłą „nęcącą w zdradne sieci”. Przypomina, że Afrodyta już wcześniej ratowała ją z podobnych opresji. Bogini faktycznie zjawia się na rydwanie. Pyta o powód smutku i obiecuje interwencję. Zapewnia, że obojętna dziś dziewczyna wkrótce sama zacznie zabiegać o uczucie.
Do dziewczyny – omówienie
To kliniczny, niemal fizjologiczny zapis stanu zakochania. Podmiot liryczny obserwuje z oddali obiekt swoich westchnień – tytułową dziewczynę. Kobieta traktuje adresatkę wiersza jak bóstwo o zniewalającym głosie i śmiechu.
Kolejne strofy to brutalnie szczera relacja z reakcji ciała na widok ukochanej. Serce wali jak młot, język drętwieje, a głos więźnie w gardle. Zakochana oblewa się potem, blednie, traci wzrok. Sama przyznaje, że czuje się, jakby umierała. Safona ukazuje tu miłość jako potężną, obezwładniającą siłę, która przejmuje całkowitą kontrolę nad ciałem i umysłem.
Pogarda dla nie znającej poezji – omówienie
Utwór autotematyczny, w którym Safona rozlicza się z sensem tworzenia. Podmiot liryczny kieruje ostre słowa do kobiety, która nigdy nie zajmowała się sztuką. Poetka czuje wyższość nad kimś, kto „nie zrywał róż PieriiKraina w starożytnej Grecji u podnóża Olimpu, uważana za miejsce narodzin i siedzibę Muz.”.
Przekaz jest bezlitosny: o adresatce wiersza nikt nie będzie pamiętał. Po śmierci trafi do HadesuW mitologii greckiej podziemny świat zmarłych, a także imię boga, który nim władał., gdzie będzie błąkać się jako bezimienny cień. Nie ma dla niej miejsca na Wyspach SzczęśliwychMityczna kraina wiecznej wiosny i spokoju, do której po śmierci trafiały dusze bohaterów i ludzi wybitnych..
Safona wyprzedza tu o kilkaset lat słynny motyw Horacego – wiarę w nieśmiertelność, którą daje sztuka. Poetka ma absolutną pewność, że dzięki swoim wierszom pokona śmierć i na zawsze zapisze się w pamięci potomnych.