Gatunki biblijne
Biblia to zbiór tekstów reprezentujących niezwykłe bogactwo form literackich. Wśród najważniejszych gatunków biblijnych znajdują się przypowieści, proroctwa oraz psalmy, które ukształtowały europejską tradycję literacką. Współczesne nazewnictwo tych form zostało nadane w późniejszych epokach, aby uporządkować różnorodność świętych ksiąg.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Przypowieść, czyli parabola
Przypowieść, znana również jako parabolaGatunek literatury moralistycznej, w którym przedstawione postacie i zdarzenia służą przekazaniu uniwersalnej prawdy., to krótki utwór narracyjny o podwójnym znaczeniu. Warstwa dosłowna opowiada prostą historię z życia codziennego. Dopiero właściwa interpretacja alegoryczna ujawnia głębszy, uniwersalny sens moralny lub religijny.
Przypowieść o siewcy czy Przypowieść o synu marnotrawnym to klasyczne przykłady tekstów, w których codzienne sytuacje stają się nośnikiem prawd o ludzkiej naturze i relacji z Bogiem. Fabuła jest tu jedynie pretekstem do przekazania nauki.
Proroctwo i wizje końca świata
Proroctwo to zapis prawdy objawionej. Często przybiera formę wizji przyszłości narodu wybranego, ale jego głównym celem jest przekazanie woli Boga. Ogromną rolę odgrywa tu sama osobowość i dramatyczne losy proroka, który nierzadko spotyka się z odrzuceniem przez społeczeństwo.
Szczególnym, niezwykle sugestywnym rodzajem proroctwa jest apokalipsaZ greckiego apokalypsis, czyli odsłonięcie, objawienie. Gatunek opisujący koniec świata i sąd ostateczny.. Traktuje ona o ostatecznych losach całego świata i ludzkości. Teksty apokaliptyczne posługują się skomplikowaną, tajemniczą symboliką cyfr, kolorów i zwierząt. Najsłynniejszym tekstem tego typu jest Apokalipsa św. Jana.
Oprócz kanonicznej Apokalipsy św. Jana zachowało się wiele tekstów apokryficznych należących do tego gatunku. Apokryfy to księgi o tematyce biblijnej, które nie zostały uznane przez Kościół za natchnione i nie weszły w skład oficjalnego kanonu Biblii.
Psalm – modlitwa i poezja
Psalm to starożytna, hebrajska pieśń religijna. Łączy w sobie cechy osobistej modlitwy oraz uroczystego hymnu. Księga Psalmów zawiera utwory o bardzo zróżnicowanym charakterze: od błagalnych i pokutnych, przez dziękczynne, aż po radosne pieśni pochwalne. To liryczne serce Biblii, pełne silnych emocji i poetyckich obrazów.
Pozostałe gatunki i problem z nazewnictwem
Biblia to prawdziwa biblioteka, w której znajdziemy niemal wszystkie podstawowe formy wypowiedzi literackiej. Księgi historyczne i mądrościowe wykorzystują takie gatunki jak:
- opowiadanie historyczne, kronika i saga rodu,
- epos, poemat i nowela,
- dialog filozoficzny,
- list, pieśń, hymn, modlitwa i kazanie,
- aforyzm, sentencja oraz tren.
Czytając Pismo Święte, trzeba pamiętać o jednym kluczowym fakcie. Większość tekstów biblijnych określa się dziś nazwami gatunkowymi, które powstały w o wiele późniejszych epokach. Starożytni autorzy hebrajscy nie znali greckiej klasyfikacji literackiej. Współczesne terminy zostały nałożone na te teksty przez późniejszych badaczy, aby ułatwić nam zrozumienie i analizę tego monumentalnego dzieła.