Znaczenie tytułu Boskiej komedii
Tytuł najsłynniejszego poematu Dantego Alighieri bywa dla współczesnego czytelnika mylący, ponieważ średniowieczne rozumienie gatunków literackich drastycznie różniło się od dzisiejszego. Pierwotnie dzieło nosiło wyłącznie miano komedii, co odnosiło się do jego szczęśliwego zakończenia oraz użycia języka potocznego. Przymiotnik nadający całości sakralny charakter został dodany dopiero kilkadziesiąt lat po śmierci autora przez Giovanniego Boccaccia.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Dlaczego Dante napisał po prostu „komedię”?
Dziś zestawienie słów „boska” i „komedia” brzmi jak oksymoron. Oczekujemy wzniosłości, a dostajemy zapowiedź humoru. Sam Dante nazwał swoje dzieło po prostu Comedìa. Zrobił to w szesnastej pieśni Piekła. Nie kierował się ironią. Odwołał się do średniowiecznej poetyki, w której gatunek definiowała struktura dramatyczna, a nie zabawna treść.
Według zasad odziedziczonych po starożytności i opracowanych przez średniowiecznych scholastykówŚredniowieczny kierunek filozoficzny dążący do rozumowego udowodnienia dogmatów religijnych., komediaUtwór o pomyślnym zakończeniu, pisany stylem średnim lub niskim, często w języku narodowym. to utwór zaczynający się od nieszczęścia i chaosu, a kończący pomyślnie. Tragedia działała odwrotnie. Dante rozpoczyna wędrówkę w ciemnym lesie i u bram Piekła. To najmroczniejszy możliwy punkt wyjścia. Finał przynosi mistyczną wizję Boga w ostatnich tercynachStrofa trójwersowa. Dante napisał cały poemat w tym układzie, co symbolizowało Trójcę Świętą. Raju. Pod względem budowy to klasyczna komedia.
Dochodzi do tego kwestia języka. Dante pisał w dialekcie toskańskimOdmiana języka włoskiego, która dzięki twórczości Dantego stała się podstawą współczesnego języka włoskiego., a nie po łacinie. W średniowiecznej hierarchii łacina była zarezerwowana dla eposów i tragedii czytanych przez elity. Język ludu przypisywano gatunkom niższym. Poeta celowo wybrał formę uznawaną za pośledniejszą, aby dotrzeć do szerokiego grona odbiorców.
Decyzja Dantego o napisaniu tak monumentalnego dzieła w języku ojczystym była ryzykowna, ale przełomowa. To właśnie dzięki Boskiej komedii dialekt toskański zyskał prestiż i ostatecznie przekształcił się w literacki język włoski. Dante zyskał miano „ojca języka włoskiego”.
Skąd pochodzi słowo „Boska”?
Przymiotnik w tytule nie wyszedł spod pióra autora. Dodał go Giovanni Boccaccio, twórca Dekameronu i pierwszy wielki propagator twórczości Dantego. W połowie XIV wieku wygłaszał on we Florencji publiczne wykłady o poemacie. Określał go mianem divina. Chciał w ten sposób wyrazić swój zachwyt. Początkowo słowo to funkcjonowało wyłącznie jako epitet pochwalny.
Do powszechnego użycia weszło znacznie później. Utrwaliło się w weneckim wydaniu z 1555 roku. Przygotował je humanistaW epoce renesansu uczony badający teksty antyczne, stawiający człowieka w centrum zainteresowania. Lodovico Dolce. Od tamtej pory La Divina Commedia to kanoniczny tytuł.
Słowo „boska” niesie jednak więcej znaczeń niż tylko wyraz uznania Boccaccia. Można je odczytywać na trzy sposoby:
- Tematycznie – dzieło opowiada o zaświatach, Bogu i zbawieniu.
- Artystycznie – utwór dorównuje doskonałością rzeczom stworzonym przez Boga.
- Interpretacyjnie – poemat ma charakter objawiony. Dante kreuje się na proroka, który naprawdę odbył wędrówkę przez zaświaty.
Napięcie między dwiema częściami tytułu
Zestawienie obu słów tworzy kontrast. Dante łączy to, co niebiańskie, z tym, co ludzkie i brutalnie przyziemne. Jego poemat tętni od postaci historycznych, politycznych przepychanek i osobistych urazów. WergiliuszRzymski poeta, autor „Eneidy”. W poemacie Dantego jest przewodnikiem po Piekle i Czyśćcu, symbolizującym ludzki rozum. prowadzi poetę przez zaświaty jak stary znajomy. Farinata degli Uberti w Piekle zachowuje się z taką samą arogancją, z jakiej słynął za życia we Florencji.
Tytuł zapowiada program całego poematu. To opowieść o sprawach ostatecznych, ale przekazana ludzkim głosem. Choć Dante nigdy nie poznał ostatecznego brzmienia tytułu swojego dzieła, ta para słów oddaje jego sens trafniej niż jakikolwiek inny tytuł.