Plan wydarzeń Boskiej komedii
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 7 min
Podróż Dantego przez zaświaty trwa — według rachunku czasu poematu — od nocy Wielkiego Piątku do środy po Wielkanocy 1300 roku. To siedem dni wędrówki przez trzy królestwa: Piekło, Czyściec i Raj. Każde z nich rządzi się własną logiką, własnym porządkiem kar i nagród. Dante przemierza je jako żywy człowiek — jedyny śmiertelnik, któremu dane jest zobaczyć życie po śmierci i wrócić, by opowiedzieć o tym światu.
Zagubienie w ciemnym lesie
Dante, w połowie drogi życia (35 lat), błądzi nocą w mrocznym lesie — symbolicznym miejscu duchowego zagubienia i odejścia od Boga.
Trzy bestie zastępują drogę
Pantera, lew i wilczyca — uosobienia rozwiązłości, pychy i chciwości — uniemożliwiają poecie wydostanie się z lasu na wzgórze.
Pojawienie się Wergiliusza
Duch rzymskiego poety Wergiliusza, posłany przez Beatrycze z Nieba, oferuje Dantemu przewodnictwo przez Piekło i Czyściec.
Brama Piekła i przedsionek
Nad wejściem widnieje napis „Porzućcie wszelką nadzieję, wy, którzy tu wchodzicie”. W przedsionku Dante dostrzega dusze ludzi niezdecydowanych, niechcianych ani przez Niebo, ani przez Piekło.
Przeprawa przez Acheron — Krąg I (Limbo)
Charon przewozi dusze na drugi brzeg Acherontu. W Limbo Dante spotyka wielkich poetów i filozofów starożytnych — Homera, Horacego, Owidiusza i Lukana — żyjących bez bólu, lecz bez Boga.
Krąg II — zmysłowi grzesznicy
Minos wyrokuje o losie każdej duszy. Dante słyszy historię Franceski da Rimini i Paola — kochanków skazanych na wieczny wicher namiętności — i ze wzruszenia mdleje.
Kręgi III–V — żarłocy, skąpcy, gniewliwi
Cerber strzeże żarłoków taplających się w błocie. Skąpcy i rozrzutnicy toczą głazy. Gniewliwi biją się w bagnie Styksu, a opieszali gniją pod jego powierzchnią.
Miasto Dis — wejście do Dolnego Piekła
Demony bronią murów miasta Dis przed Dantem i Wergiliuszem. Dopiero anioł posłany z Nieba otwiera bramę, a wędrowiec widzi grobowce heretyków buzujące ogniem.
Krąg VI — heretycy
W płonących sarkofagach leżą ci, którzy zaprzeczali nieśmiertelności duszy. Dante rozmawia z Farinatą degli Uberti — florenckim przywódcą gibelinów, dawnym wrogiem swojego rodu.
Krąg VII — gwałt (trzy strefy)
Gwałtownicy wobec bliźnich brodzą we wrzącej krwi. Samobójcy zamienili się w drzewa, a bluźniercy i sodomici leżą lub biegną po płonącym piasku.
Zejście na grzbiecie Geriona do Złych Rowów
Potwór Gerion — symbol oszustwa — przenosi wędrowców na niższy poziom Piekła, gdzie rozciągają się Malebolge.
Malebolge — Krąg VIII (dziesięć rowów)
Dante przemierza kolejno rowy: uwodzicieli smaganych biczami, pochlebców topiących się w odchodach, świętokupców wbitych głowami w ziemię, wróżbitów z odwróconymi głowami, przekupnych urzędników w smole, obłudników w ołowianych płaszczach, złodziei przemieniających się w węże, fałszywych doradców w ognikach, siewców niezgody rozcinanych mieczem i fałszerzy pokrytych świerzbem.
Krąg IX — zdrajcy w lodzie Kokytu
Najniższe miejsce Piekła to zamarznięte jezioro Kokyt podzielone na strefy według stopnia zdrady: wobec rodziny (Kaina), ojczyzny (Antenora), gości (Ptolomea) i dobroczyńców (Judeka).
Lucyfer w centrum Ziemi
Na samym dnie Dante widzi olbrzymiego Szatana z trzema twarzami, pożerającego Judasza, Brutusa i Kasjusza. Wergiliusz i Dante wspinają się po jego ciele i wydostają na drugą półkulę Ziemi.
Wyjście pod gwiazdami południowymi
Wędrowcy wyłaniają się na wybrzeżu Czyśćca tuż przed świtem. Stróż wyspy, Katon Młodszy, nakazuje Dantemu obmyć twarz z piekielnego pyłu i opasać się sitowiem.
Przedczyściec — opieszali i ekskomunikowani
U podnóża góry czekają duchy nawrócone tuż przed śmiercią: opieszali, gwałtownie zabici oraz władcy zaabsorbowani polityką. Wszyscy muszą odczekać swój czas, zanim wejdą na właściwą górę.
Brama Czyśćca i siedem liter P
Anioł-strażnik wypisuje na czole Dantego siedem liter „P” (od łac. peccatum — grzech), po jednej za każdy z grzechów głównych, i wpuszcza pielgrzymów na kolejne tarasy.
Tarasy I–VII — siedem grzechów głównych
Na każdym tarasie pokutnicy odpokutowują jedną wadę: pychę (dźwigają głazy), zazdrość (mają zaszyte powieki), gniew (kroczą w dymie), opieszałość (biegną bez wytchnienia), skąpstwo (leżą twarzą do ziemi), obżarstwo (głodują przy drzewach z owocami) i pożądanie (przechodzą przez ścianę ognia). Każdy taras Dante opuszcza, gdy anioł zetrze mu z czoła jedno „P”.
Szczyt góry — Ziemski Raj (Eden)
Wergiliusz ogłasza, że jego misja dobiegła końca. Rozum i ludzka wiedza nie poprowadzą Dantego dalej — teraz musi wziąć za przewodniczkę łaskę i miłość.
Pojawienie się Beatrycze i odejście Wergiliusza
Beatrycze przybywa w tryumfalnej procesji, surowo upominając Dantego za jego życiowe błędy. Poeta płacze i odkrywa, że Wergiliusz zniknął bez pożegnania.
Zanurzenie w Lete i Eunoe
Dante zanurza się w rzece Lete oraz Eunoe — oczyszczony i gotowy do wstąpienia do Nieba.
Wzniesienie się ku Księżycowi — Sfera I
Beatrycze i Dante ulatują ku pierwszemu niebu. Przewodniczka wyjaśnia, że dusza ludzka podąża ku Bogu naturalnie, jak kamień ku ziemi — to nie cud, lecz porządek wszechrzeczy.
Sfery II–IV — Merkury, Wenus, Słońce
Na Merkurym Dante spotyka Justyniana — cesarza i prawodawcę. Na Wenus przebywają duchy tych, których ziemska miłość była zbyt gorąca. Na Słońcu widać wielki krąg dusz teologów i filozofów, wśród nich Tomasza z Akwinu i Alberta Wielkiego.
Sfery V–VI — Mars i Jowisz
Na Marsie świecą dusze krzyżowców i rycerzy wiary ułożone w kształt krzyża. Dante spotyka tu swojego prapradziadka Cacciaguidę. Na Jowiszu przebywają dusze sprawiedliwych władców, tworzące kształt orła.
Sfera VII — Saturn, kontemplujący
Na złotych schodach do Boga siedzą duchy mistyków i kontemplujących — Piotr Damiani i Benedykt z Nursji — których krzyk sprawiedliwości ogłusza Dantego.
Sfera VIII — gwiazdy stałe, triumf Chrystusa i Maryi
Dante widzi triumfalny pochód zbawionych dusz. Apostołowie Piotr, Jakub i Jan egzaminują go z wiary, nadziei i miłości. Poeta przez chwilę traci wzrok po spojrzeniu w oczy Jana.
Sfera IX — Primum Mobile
Najszybciej poruszające się niebo objawia Dantemu hierarchię dziewięciu chórów anielskich krążących wokół oślepiającego punktu — samego Boga.
Przejście pod opiekę Bernarda z Clairvaux
Beatrycze zajmuje swoje miejsce w Empyreum wśród zbawionych, a Dante żegna ją wzrokiem. Bernard z Clairvaux, mistyk i czciciel Maryi, przejmuje rolę ostatniego przewodnika.
Empyreum — Biała Róża i modlitwa Bernarda
Dante widzi niebiańską Białą Różę — zgromadzenie wszystkich zbawionych ułożonych w amfiteatrze z płatków światła. Bernard modli się do Maryi, by pozwoliła poecie ujrzeć samego Boga.
Wizja Boga — Światłość Wieczna
Dante patrzy w Boską Światłość i przez krótką chwilę pojmuje tajemnicę Trójcy Świętej oraz wcielenia Chrystusa. Wizja gaśnie, a poemat kończy się słowami o miłości, która porusza słońce i inne gwiazdy.
- Pojawienie się Wergiliusza — posłany przez Beatrycze, ratuje Dantego z ciemnego lasu i umożliwia całą podróż przez zaświaty.
- Lucyfer w centrum Ziemi — przejście przez ciało Szatana to symboliczna granica między Piekłem a Czyśćcem, środek kosmologiczny poematu.
- Odejście Wergiliusza i przybycie Beatrycze — rozum przestaje wystarczać. Łaska i miłość stają się jedynym kluczem do Raju.
- Pożegnanie Beatrycze i przewodnictwo Bernarda — ostatni etap: mistyczne wzniesienie, do którego nie wystarcza już nawet miłość ziemska, lecz czysta kontemplacja.
- Wizja Boga — kulminacja całego poematu. Dante przez ułamek chwili pojmuje to, co ludzki rozum normalnie pojąć nie może.