Chłopi - legendy - streszczenie, znaczenie
W powieści Władysława Reymonta ważną rolę odgrywają opowieści o charakterze religijno-moralizatorskim, wprowadzające element ludowej wizji świata. Wędrowny dziad Roch dzieli się z mieszkańcami Lipiec historiami o psie Burku, narowistym koniu oraz kmieciu Jastrzębiu. Utwory te doskonale ilustrują chłopski system wartości, w którym boska sprawiedliwość nieustannie przenika się z codziennym trudem rolnika.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 6 min
Spis treści
Rola opowieści w życiu gromady
Głównym narratorem legend w Chłopach jest Roch. To klasyczny wędrowny dziadPostać z folkloru, żebrak wędrujący od wsi do wsi, traktowany jako boży człowiek i nosiciel nowin., który cieszy się w Lipcach ogromnym szacunkiem. Gromadzi wokół siebie słuchaczy podczas jesiennego obierania kapusty czy zimowych spotkań, takich jak prządkiZimowe wieczory, podczas których kobiety wspólnie przędły len lub wełnę, słuchając opowieści.. Jego historie to typowe apokryfyTekst o tematyce biblijnej, który nie został włączony do oficjalnego kanonu ksiąg świętych..
Reymont ukazuje przez nie synkretyzmZjawisko łączenia różnych, często odmiennych tradycji religijnych i wierzeń w jedną całość. chłopskiej wiary. W wyobraźni mieszkańców Lipiec sacrumSfera świętości, boskości i zjawisk nadprzyrodzonych, oddzielona od zwykłej codzienności. ma bardzo ludzki wymiar i bezpośrednio ingeruje w profanumSfera ludzkiej codzienności, zwykłych spraw materialnych i ziemskich obowiązków.. Bóg przypomina surowego, ale sprawiedliwego gospodarza, a Matka Boska litościwą opiekunkę.
Język legend opowiadanych przez Rocha to mistrzowskie połączenie gwary łowickiej ze stylizacją biblijną. Reymont celowo używa archaizmów i specyficznej składni, aby nadać opowieściom podniosły, a jednocześnie swojski charakter. Bóg i święci mówią językiem lipieckich chłopów, co idealnie oddaje ludowy sposób pojmowania religii.
Legenda o psie Panajezusowym Burku
Roch opowiada tę historię jesienią. Akcja cofa się do czasów, gdy Jezus osobiście chodził po ziemi. Zmierzając na odpustUroczystość parafialna ku czci świętego patrona, połączona z jarmarkiem. do miejscowości MstówMiejscowość w powiecie częstochowskim, znana z dawnego sanktuarium i pielgrzymek., Chrystus musi zmagać się z upałem i złośliwościami diabła, który wznieca tumany kurzu. W gęstym borze atakuje Go dziki pies. W tamtych czasach psy nie żyły jeszcze z ludźmi.
Jezus nie karze zwierzęcia. Rzuca mu kawałek chleba, a gdy pies nadal ujada i rwie Jego ubranie, przepowiada mu wieczną służbę u boku człowieka. Później, pod kościołem, tłum rzuca się na psa, biorąc go za wściekłego. Chłopi chwytają za kamienie i kłonicaDrewniany drąg podtrzymujący boczne drabiny na chłopskim wozie konnym.. Jezus osłania zwierzę własną kapotaTradycyjne, długie okrycie wierzchnie z rękawami, noszone przez chłopów. i gani ludzi za pijaństwo oraz grzechy.
Pójdź tu, Burek, przespieczniejszyś ty przy mnie niźli w borze. Okrył go kapotą, rozpostarł nad nim ręce i powiada: Nie zabijajcie go, ludzie, bo to też stworzenie boskie, a biedne jest, głodne, zgonione i bezpańskie.
Od tego momentu Burek staje się wiernym towarzyszem Chrystusa. Broni Go przed oprawcami, gdy faryzeuszeW Biblii stronnictwo religijne w Judei, tu symbolizujące oprawców Chrystusa. prowadzą Go na mękę. Po ukrzyżowaniu pies zostaje pod krzyżem, liże rany Jezusa i umiera z żalu trzeciego dnia. Legenda ta to piękna antropomorfizacjaNadanie cech ludzkich zwierzętom, przedmiotom lub zjawiskom przyrody. relacji człowieka ze zwierzęciem, tłumacząca genezę psiej wierności.
Legenda o narowistym i leniwym koniu
Kolejna opowieść, snuta zimą, dotyczy etosu pracy. Ubogi gospodarzWłaściciel gospodarstwa rolnego, cieszący się szacunkiem w wiejskiej gromadzie. posiadał leniwego konia. Zwierzę nie chciało ciągnąć pługa przez twardy ugórPole wyłączone z uprawy rolniczej na pewien czas, trudne do ponownego zaorania.. Zmuszone siłą, zabiło chłopa kopnięciem i uciekło do lasu. Zimą koń cierpi głód, a wilki depczą mu po piętach.
Zwierzę dociera do niebiańskiego dworu, gdzie prosi Jezusa o litość. Chrystus odrzuca prośbę zabójcy i każe mu wracać na ziemię. Koń trafia z powrotem do wdowy po zabitym gospodarzu. Kobieta zaprzęga go do pracy. Zwierzę przez lata cierpliwie znosi bicie i nosi ciężkie chomątoCzęść uprzęży końskiej zakładana na szyję zwierzęcia pociągowego.. To jego pokutaZadośćuczynienie za popełnione grzechy poprzez cierpienie i ciężką pracę..
Gdy wdowa w końcu wybacza koniowi, uznając, że dzięki jego pracy gospodarstwo rozkwitło, Jezus posyła swoje wilki. Wyprowadzają one konia ze stajni prosto do nieba. Historia uczy, że chudobaDawne określenie na inwentarz żywy, dobytek i majątek chłopski. ma obowiązek służyć człowiekowi, a bunt przeciwko pracy prowadzi do potępienia.
W chłopskim systemie wartości największym grzechem nie jest wcale brak modlitwy, ale lenistwo i bunt przeciwko swojemu losowi. Praca na roli urasta do rangi świętego obowiązku, a zwierzęta pociągowe podlegają tym samym prawom moralnym co ludzie.
Legenda o Matce Boskiej i kmieciu Jastrzębiu
Ostatnia z wielkich legend Rocha opowiada o Kazimierzu Jastrzębiu spod Krakowa. Był to bogaty i pobożny kmiećZamożny chłop, posiadający duży areał ziemi i często zatrudniający parobków.. Na wezwanie króla wyruszył na wojnę, by walczyć, gdy TurekW kulturze ludowej ogólne określenie groźnego najeźdźcy z krajów islamskich. najechał polskie ziemie. Po trzech latach wrócił do spalonej wsi. Jego dzieci zmarły, a majątek przepadł.
W akcie rozpaczy Jastrząb przeklina Boga. Podpisuje własną krwią cyrografPakt zawarty z diabłem, w którym człowiek oddaje duszę w zamian za bogactwo. z diabłem o imieniu Michałek. Szybko odzyskuje bogactwo, ale staje się okrutny. Gardzi ludźmi, odrzuca wiarę i gnębi wiejską biedotaNajuboższa warstwa społeczności wiejskiej, pozbawiona własnej ziemi.. Bóg zsyła na niego kary: choroby, pomór bydła, pożary i suszę. Jastrząb gnije za życia.
Jego żona błaga o pomoc przed przydrożną figuraPrzydrożna kapliczka lub krzyż, miejsce lokalnego kultu religijnego. Matki Boskiej Częstochowskiej. Maryja ożywa i schodzi z ołtarza. Udaje się na plebaniaDom mieszkalny proboszcza, często pełniący funkcję ośrodka władzy we wsi., ale chciwy ksiądz woli grać w karty z dziedzicem niż iść do umierającego w deszczu. Matka Boska ucieka się do podstępu. Zmienia się w bogatą starościnę, przed dwór zajeżdża złota karetaLuksusowy, zamknięty pojazd konny, symbolizujący wysoki status społeczny.. Skuszony bogactwem ksiądz natychmiast jedzie do chorego.
Wyspowiadał się Jastrząb, za grzechy żałował, Boga przepraszał, rozgrzeszenie dostał i zaraz w ten moment Bogu ducha oddał. Sama Najświętsza zamknęła mu oczy.
Jastrząb przyjmuje sakramentyŚwięte obrzędy chrześcijańskie, tu: spowiedź i namaszczenie chorych przed śmiercią. i umiera w łasce. Ksiądz, widząc, że został oszukany, a przed nim stoi prawdziwa Matka Boska, pada na kolana. Za zaniedbanie obowiązków zostaje zamieniony w kamień. Według Rocha głaz ten do dziś stoi w Dąbrowie pod Przedborzem jako przestroga dla grzeszników.