Chłopi - stroje ludowe - znaczenie
Władysław Reymont w swojej epopei szczegółowo odwzorował tradycyjne stroje łowickie, które pełnią funkcję znaku statusu majątkowego i przynależności społecznej bohaterów. Męskie i kobiece ubiory charakteryzują się niezwykłym bogactwem kolorów, pasami oraz kunsztownymi zdobieniami. Analiza opisów odzieży pozwala lepiej zrozumieć hierarchię panującą w lipieckiej gromadzie oraz estetykę polskiej wsi przełomu XIX i XX wieku.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Znaczenie stroju w lipieckiej gromadzie
Władysław Reymont nie opisuje ubrań chłopów wyłącznie dla ozdoby. W Lipcach strój to wizytówka gospodarza. Bogato zdobione sukmanyTradycyjne wierzchnie okrycie męskie z grubego sukna, noszone przez chłopów., sznury prawdziwych korali i jedwabne chusty świadczą o ilości posiadanych morgów. Najbiedniejsi komornicy noszą zniszczone łachy, podczas gdy rodzina Borynów czy młynarzowa mogą pozwolić sobie na aksamity i srebro.
Ubrania stanowiły ogromną wartość materialną. W izbach gospodarskich na drążkach wisiały kożuchy, czerwone wełniaki i białe sukmany. Maciej Boryna trzymał swoje najlepsze świąteczne okrycia – białą sukmanę i czerwony pas – starannie ukryte w beczkach ze zbożem. Taki sposób przechowywania chronił cenne tkaniny przed zniszczeniem i kradzieżą.
Męski strój łowicki
Chłopi z Lipiec noszą się dumnie i barwnie. Podstawą męskiej garderoby są pasiaste portki, najczęściej w odcieniach zielono-żółtych lub czerwonych. Do tego zakładają białą koszulę, pod szyją przewiązaną czerwoną wstążką.
Wierzchnie okrycie zależy od pogody i okazji. Mężczyźni noszą:
- granatowy żupanDługa suknia męska, dawniej noszona przez szlachtę, później przejęta przez zamożnych chłopów. lub krótki, czerwony spencerek,
- białą kapotę przepasaną szerokim, czerwonym pasem,
- wysokie, skórzane buty z cholewami,
- czarny kapelusz z niewielkim rondem, często ozdobiony pękiem wstęg.
Reymont często ukazuje gromadę idącą drogą, gdzie w słońcu mienią się jaskrawe kolory ich odzieży, a rozpuszczone na wiatr białe kapoty przypominają skrzydła.
Kobiecy ubiór i jego detale
Kobiety w powieści przyciągają wzrok jeszcze większym przepychem. Ich stroje przypominają wielobarwne ptaki. Najbardziej charakterystycznym elementem jest wełniana spódnica w zielone i pomarańczowe pasy, czyli tradycyjny łowicki pasiakTkanina w barwne pasy, z której szyto spódnice i zapaski w stroju łowickim..
Na co dzień i od święta Lipczanki zakładają:
- koszule z szerokimi, bufiastymi rękawami,
- aksamitne gorsety – zielone wyszywane złotą nicią lub błękitne zdobione srebrem,
- czarne trzewiki sznurowane czerwoną tasiemką, noszone na białe pończochy.
Szyje zamożnych gospodyń zdobią sznury prawdziwych korali i bursztynów. Na plecy opadają im długie, różnokolorowe wstążki, które podczas marszu wiją się niczym tęcza.
Strój łowicki, który Reymont tak dokładnie opisał w powieści, należał do najbogatszych i najbardziej zdobnych strojów ludowych w Polsce. Jego kolorystyka zmieniała się na przestrzeni lat – w czasach akcji „Chłopów” (koniec XIX wieku) dominowały tła czerwone i pomarańczowe, a barwniki anilinowe pozwalały na uzyskanie bardzo jaskrawych, niemal neonowych odcieni.
Ubiór weselny na przykładzie Jagny
Najpełniejszy obraz chłopskiego przepychu odnajdujemy w opisach wesela Macieja Boryny i Jagny Paczesiówny. Panna młoda wygląda niczym święty obraz noszony na procesjach. Jej strój to szczyt wiejskiej elegancji.
„(...) w włosy miała zaplecione nad czołem, w nich koronę wysoką, ze złotych szychów, z pawich oczek i gałązek rozmarynu, a od niej na plecy spływały długie wstążki we wszystkich kolorach i leciały za nią, i furkotały kieby ta tęcza; spódnica biała rzęsisto zebrana w pasie, gorset z błękitnego jak niebo aksamitu wyszyty srebrem...”
Jagna ma na sobie koszulę z bufiastymi rękawami i bujną kreząMarszczony, fałdowany kołnierz, często obszyty koronką lub ozdobną nicią. pod szyją, obdzierganą modrą nicią. Całości dopełniają ciężkie sznury korali opadające aż do pół piersi. Reymont porównuje ją do najśliczniejszej róży stojącej pośród innych druhen.
Malarskość i symbolika kolorów
Pisarz patrzy na wieś okiem malarza. W opisach ubrań stosuje technikę impresjonizmuKierunek w sztuce i literaturze skupiający się na utrwaleniu ulotnych wrażeń zmysłowych i gry światła.. Stroje nie są statyczne – one żyją, poruszają się i reagują na światło.
„(...) nic ino jakoby kto tęczę rozsypał i bił w nią wichurą, że grała kolorami, mieniła się i wiła (...)”
Pasiaki mienią się jak „tęcza mazurska”. Kiedy gromada idzie na wesele w blasku zachodzącego słońca, jaskrawe barwy ubrań zlewają się z czerwonym światłem. Czerwone portki, pomarańczowe wełniaki, pawie pióra i białe kapoty tworzą w oczach obserwatora obraz przypominający zagon pokryty rozkwitłymi kwiatami. Ten zabieg potęguje witalność i siłę bijącą z lipieckiej społeczności.