Obrzędy wielkanocne w Chlopach
Władysław Reymont w „Chłopach” szczegółowo dokumentuje tradycje wielkanocne, które wyznaczały rytm życia gromady w Lipcach. Świąteczne przygotowania i obrzędy splatają się z dramatycznymi losami rodziny Borynów, tworząc barwne tło dla wiosennych wydarzeń. Powieść utrwala dawne zwyczaje, od malowania pisanek i święcenia pokarmów po żywiołowy śmigus-dygus i chodzenie z kogutkiem.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Wielki Piątek i artystyczne pisanki Jagusi
Wielkanoc w Lipcach wymagała odpowiedniej oprawy, a przygotowania do niej angażowały całą wieś. W domu Macieja Boryny w Wielki Piątek bielono ściany i starannie wysypywano obejście żółtym piaskiem. Kobiety zajmowały się przygotowaniem jedzenia oraz malowaniem pisanekJajka zdobione różnymi technikami, symbolizujące rodzące się życie i wiosenne odrodzenie..
Prawdziwą mistrzynią w zdobieniu jajek była uzdolniona artystycznie Jagusia. Potrafiła wyczarować na skorupkach skomplikowane, wielobarwne wzory, które budziły podziw domowników:
„Jakże, to aż mieniło się w oczach, czerwone były, żółte, fiołkowe, i jak lnowe kwiatuszki niebieskie, a widać było na nich takie rzeczy, że prosto nie do uwierzenia: koguty piejące na płocie, gąski na drugim syczały na maciory, uwalone w błocie; gdzie znów stado gołębi białych nad polami czerwonymi, a na inszych wzory takie i cudeńka, kiej na szybach, gdy zamróz je lodem potrzęsie”.
Wielka Sobota: woda, ogień i święconka
Sobotni poranek rozpoczynał się od hucznego i radosnego zakończenia postu. Mieszkańcy Lipiec zbierali się przed kościołem, aby chować żur i grzebać śledzia. Ten ludowy obrzędUstalony tradycją zbiór czynności symbolicznych, często łączący wiarę chrześcijańską z dawnymi wierzeniami pogańskimi. stanowił symboliczną zemstę na potrawach, które przez kilkadziesiąt dni były największymi trapicielami chłopskich żołądków.
Ważnym momentem była uroczystość poświęcenia ognia i wody. Józka przynosiła z kościoła całą flaszkę święconej wody oraz ogień. Hanka natychmiast rozpalała nim przygotowane drwa. Pierwsza piła wodę, wierząc, że chroni to przed chorobami gardła, a następnie podawała ją reszcie domowników. Skrapiała również inwentarzZwierzęta gospodarskie hodowane w zagrodzie, stanowiące o majątku i przetrwaniu chłopskiej rodziny. i drzewa owocowe w sadzie, co miało zagwarantować urodzaj i łatwy wylęg zwierząt.
Święta wielkanocne w powieści odbywają się w cieniu osobistej tragedii Borynów. Maciej Boryna, ciężko ranny w głowę podczas bitwy o las, leży w chałupie nieprzytomny. Radosne, wiosenne odrodzenie natury i gwar świątecznych przygotowań ostro kontrastują z powolnym umieraniem gospodarza.
W ferworze przygotowań tylko Hanka pamiętała o starym gospodarzu. Umyła go w ciepłej wodzie, rozczesała kołtuny i przebrała w czystą koszulę. Boryna pozostawał całkowicie bierny:
„Boryna dozwalał z sobą robić wszystko, nie poruszywszy się ani razu, leżał jak zawżdy wpatrzony przed siebie i martwy jak zawżdy...”.
Po domowych obrządkach przychodził czas na święcenie pokarmów. Zgodnie z poleceniem księdza, sąsiadki znosiły swoje miski i donice do bogatszych chałup, układając je na dużym stole przykrytym białym obrusem. Usprawniało to pracę proboszcza, który najpierw objeżdżał okoliczne wioski, a Lipce zostawiał na sam koniec. Chłopi przebierali się w odświętne stroje i wychodzili na drogę, wypatrując duchownego.
Śmigus-dygus i chodzenie z kogutkiem
Poniedziałek Wielkanocny upływał pod znakiem żywiołowych zabaw. Lipeccy parobcy od samego rana biegali po wsi z wiadrami, oblewając wodą piszczące dziewczyny. Ten tradycyjny śmigus-dygus był nie tylko formą rozrywki, ale też okazją do zalotów.
Kolejnym barwnym zwyczajem było chodzenie z kogutkiemWiosenny obrzęd polegający na obnoszeniu po wsi wózka z wyrzeźbionym lub żywym ptakiem, połączony ze śpiewem i zbieraniem datków.. Reymont przedstawił ten obrzęd z dużym humorem. Na czele hałaśliwej grupy chłopców stał Witek, ubrany w za duże buty i kaszkiet Boryny, dzierżący pod pachą skrzypce Pietrka. Towarzyszyli mu Maciuś Kłębów, Gulbasiak, Jędrek oraz syn Kuby Grzeli. Wyposażeni w kije i torby na dary, wpadali z impetem na chłopskie podwórza, wprowadzając radosny zamęt.