„Chłopi” jako powieść mitologizująca chłopską egzystencję
Władysław Reymont w swojej epopei podnosi codzienne życie wiejskiej gromady do rangi uniwersalnego mitu. Rytm egzystencji bohaterów wyznaczają powtarzalne cykle natury oraz kalendarz świąt kościelnych, co tworzy wrażenie wieczności. Zamknięta przestrzeń Lipiec i archetypiczne postawy postaci sprawiają, że lokalna historia staje się opowieścią o losie każdego człowieka.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Dwa porządki czasu i swoisty bezczas
Akcja powieści zamyka się w granicach jednego roku. Czytelnik obserwuje powtarzające się święta, obrzędy i prace polowe. Życie gromady w Lipcach dyktują dwa nierozerwalne porządki. Pierwszy to czas biologicznyRytm wyznaczany przez pory roku, wschody i zachody słońca oraz naturalny cykl wegetacji roślin., całkowicie zależny od zmian zachodzących w naturze. Drugi to czas obrzędowy, oparty na kalendarzu liturgicznym. Oba mają charakter kolisty. Zima zawsze przynosi zastój i śmierć, a wiosna odrodzenie. Taka konstrukcja podkreśla wieczność i niezmienność chłopskiego bytu.
Reymont celowo zaciera ramy historyczne. Choć w tle pojawiają się echa uwłaszczenia czy budowy kolei, fabuła toczy się w swoistym bezczasie. Brak konkretnego roku akcji odrywa historię od czystego realizmu i przenosi ją w wymiar uniwersalny. To odwieczna opowieść o człowieku i naturze.
Lipce jako centrum wszechświata
Przestrzeń w powieści również ulega mitologizacjiNadanie elementom świata przedstawionego cech mitu, uniwersalizacja postaci, miejsc i zdarzeń.. Lipce stanowią dla bohaterów całe uniwersum, pępek świata. Świat zewnętrzny istnieje, ktoś czasem wyjeżdża lub wraca, ale tereny poza granicami wsi tracą na znaczeniu. Ziemia to najwyższa wartość, gwarantująca przetrwanie i pozycję społeczną.
Kiedy chłopi planują wykupić Podlesie od dziedzica, traktują to jako poszerzenie własnego, bezpiecznego kosmosu. Nowy teren ma stać się po prostu drugimi Lipcami. Ziemia ojczysta zyskuje tu status absolutnej świętości, z którą człowiek jest nierozerwalnie związany.
Archetypy i patriarcha rodu
Bohaterowie uosabiają archetypyPierwotny, niezmienny wzorzec zachowania, postawy lub emocji, tkwiący w zbiorowej nieświadomości. ludzkich zachowań. Kierują nimi pierwotne instynkty: pożądanie, zazdrość, walka o dominację i przetrwanie. Konflikt ojca z synem o kobietę i majątek to motyw znany od zarania dziejów, powtarzający się w wielu kulturach.
Najmocniej zmitologizowaną postacią jest Maciej Boryna. Reymont kreuje go na chłopa-Piasta, potężnego patriarchę i gospodarza zrośniętego z ziemią. Jego losy uosabiają siłę, autorytet, ale też nieuchronne przemijanie wpisane w ludzką egzystencję.
Najsłynniejszą sceną mitologizującą w powieści jest śmierć Macieja Boryny. Umierający gospodarz wychodzi nocą na pole i w półśnie zaczyna symboliczny siew, rzucając w rolę grudki ziemi. Gest ten podnosi go do rangi mitycznego siewcy, który w akcie śmierci jednoczy się z naturą i oddaje jej własne życie.