Rola przyrody i sposób jej ukazania w
Władysław Reymont w swojej epopei uczynił z natury pełnoprawnego bohatera, który nierozerwalnie splata się z losem wiejskiej społeczności. Zmieniające się pory roku dyktują rytm pracy, wpływają na ludzkie emocje i budują tło dla dramatycznych wydarzeń w Lipcach. Plastyczne, malarskie opisy krajobrazów stanowią jednocześnie mistrzowski pokaz młodopolskich technik literackich.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 3 min
Odwieczny kalendarz natury
W Lipcach nie obowiązuje prawo stanowione przez urzędników, ale bezwzględny dyktat przyrody. Reymont podzielił powieść na cztery tomy odpowiadające porom roku, co idealnie oddaje biologiczny rytm życia gromadyWiejska społeczność w "Chłopach", działająca jak jeden organizm, połączona wspólnymi interesami, tradycją i pracą.. Chłopi funkcjonują w pełnej symbiozie z ziemią.
Jesień to czas siewów i gromadzenia zapasów. Zima wymusza fizyczną stagnację, przenosi życie towarzyskie do chałup i potęguje biedę. Wiosna przynosi gwałtowne przebudzenie, a lato oznacza morderczy, wyczerpujący wysiłek podczas żniw. Pogoda decyduje o wszystkim – od tego, czy praca na polu będzie znośna, po to, czy wieś przetrwa do kolejnych zbiorów.
Kiedy ten naturalny cykl zostaje zachwiany, społeczność staje na krawędzi katastrofy. Wiosną, gdy większość mężczyzn z Lipiec trafia do więzienia po bitwie o las, pola leżą odłogiem. Kobiety, dzieci i starcy muszą przejąć najcięższe obowiązki, by nie dopuścić do przerwania odwiecznego łańcucha siewów i zbiorów.
Lustro ludzkiej duszy
Przyroda w powieści nie jest tylko martwym tłem. Bezpośrednio rezonuje z psychiką bohaterów, kształtując ich nastroje i sposób odczuwania świata. Najsilniej tę biologiczną więź widać u Jagny Paczesiównej.
Dziewczyna chłonie otoczenie zmysłami. Jej emocje zmieniają się niczym pogoda za oknem. Kiedy Jagna obserwuje jesienną szarugę, ogarnia ją niezrozumiały smutek, apatia i melancholia. Z kolei wiosenne ożywienie natury potęguje jej zmysłowość, budząc gwałtowne pragnienie miłości i wolności.
Sposób ukazania relacji człowieka z naturą zadecydował o uniwersalizmie powieści. To właśnie ten epicki rozmach i mityczny rytm życia podporządkowany porom roku przyniósł Reymontowi Literacką Nagrodę Nobla w 1924 roku. Szwedzka Akademia doceniła dzieło jako "prawdziwy epos narodowy".
Młodopolskie malowanie słowem
Reymont operuje językiem jak malarz pędzlem. Jego opisy przyrody pełnią często funkcję uwertury lub finału dla ukazywanych ludzkich dramatów. Budują napięcie przed ważnymi scenami lub wyciszają akcję po tragicznych wydarzeniach.
Pisarz mistrzowsko wykorzystuje impresjonizmKierunek w sztuce i literaturze skupiający się na utrwaleniu ulotnego, chwilowego wrażenia, grze świateł i barw.. Skupia się na grze światła, cieniach, mgle i ulotnych barwach. Krajobrazy w "Chłopach" żyją, pulsują i zmieniają się z minuty na minutę.
Aby wzmocnić przekaz, autor regularnie sięga po synestezjęŚrodek stylistyczny polegający na łączeniu wrażeń odbieranych przez różne zmysły, np. "widzieć dźwięk" lub "słyszeć zapach".. Łączy wrażenia wzrokowe z dźwiękowymi i zapachowymi. Dzięki temu czytelnik niemal fizycznie odczuwa mroźny wiatr tnący twarze bohaterów zimą, słyszy szum dojrzewającego zboża i czuje duszne, ciężkie powietrze letnich dni. Najbardziej symbolicznym momentem zespolenia człowieka z naturą pozostaje scena śmierci Macieja Boryny, który w półśnie wychodzi na pole i w geście siewcy oddaje duszę ukochanej ziemi.