Znaczenie ziemi w Chłopach Reymonta
W powieści Władysława Reymonta ziemia determinuje całe życie społeczności Lipiec, wyznaczając pozycję majątkową i status każdego mieszkańca. Grunt stanowi nie tylko główne źródło utrzymania, ale urasta do rangi świętości, z którą chłopi odczuwają niemal mistyczną więź. Walka o ojcowiznę i prawo do lasu napędza główne konflikty fabularne, prowadząc do dramatycznych starć w rodzinie Borynów oraz buntu gromady przeciwko dworowi.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Wyznacznik statusu społecznego
W hierarchii społecznej Lipiec o wartości człowieka decyduje ilość posiadanych morgówDawna miara powierzchni ziemi rolniczej, wynosząca około 0,56 hektara.. Ziemia to fundament egzystencji i jedyne pewne źródło dochodu. Bogaci gospodarze, tacy jak Maciej Boryna, cieszą się powszechnym szacunkiem i decydują o sprawach wsi. Brak własnego gruntu skazuje na los wyrobnika, uzależnionego od łaski innych i zmuszonego do ciągłej poniewierki.
Ziemia jako matka i żywicielka
Reymont ukazuje grunt jako matkę-żywicielkę. Aby wydała plon, wymaga jednak absolutnego oddania i ciężkiej, fizycznej pracy. Między chłopem a rolą rodzi się organiczna więź. Narrator często opisuje ziemię jak żywą istotę, z którą bohaterowie współodczuwają. Ludzie fizycznie upodabniają się do swojego otoczenia – mają
szare, jak ta ziemia, twarzea w momentach uniesienia ich
serca tętniały w jedno z tą ziemią świętą.
Reymont łączy w powieści realizm z mitologizacją. Rytm życia chłopów jest całkowicie podporządkowany biologicznemu cyklowi pór roku, co stanowi klasyczny przykład naturalizmuKierunek literacki zakładający, że człowiek jest częścią natury, a jego zachowaniem kierują instynkty i prawa biologiczne.. Ziemia zyskuje tu wymiar ponadczasowy, mityczny.
Zarzewie konfliktów
Ogromna wartość ziemi czyni z niej główne źródło sporów. Walka o majątek niszczy więzi rodzinne, czego najdobitniejszym przykładem jest konflikt w domu Borynów. Antek Boryna domaga się od ojca przepisania części gruntu, pragnąc niezależności i statusu pełnoprawnego gospodarza. Odmowa Macieja prowadzi do otwartej nienawiści.
Ziemia jednoczy też gromadę w obliczu zewnętrznego wroga. Chłopi solidarnie występują przeciwko dziedzicowi, który sprzedaje las. Poczucie krzywdy i roszczenia do serwitutówPrawa chłopów do korzystania z dworskich lasów i pastwisk, często będące powodem ostrych konfliktów z ziemiaństwem po uwłaszczeniu. wywołują bunt:
Pan, ścierwo, na chłopskich ziemiach siedzi, chłopski las sprzedaje, z chłopskiej łaski żyje, a będzie się tu na naród zmawiał!
Wymiar sakralny
W świadomości mieszkańców Lipiec rola należy do sfery sacrum. W powieści regularnie towarzyszy jej epitet „święta”. Ten mistyczny szacunek najpełniej oddaje symboliczna scena śmierci Macieja Boryny. Umierający gospodarz w półśnie wychodzi na pole i w geście ostatecznego oddania rozsiewa w bruzdy własną ziemię. Oddaje życie tej samej glebie, która przez lata go karmiła, zamykając naturalny cykl ludzkiej egzystencji.