Słowniczek pojęć i trudnych słów

Akcja powieści toczy się w starożytnym Egipcie. Tekst jest pełen nazw urzędów, budowli i pojęć, których nie spotkasz na co dzień. Hasła podzielono tematycznie, aby łatwiej było je zapamiętać.

Ustrój i władza w Egipcie

• Faraon - tytuł władcy starożytnego Egiptu. Uznawano go za żyjącego boga na ziemi. W powieści Ramzes XIII walczy o to, by jego władza była prawdziwa, a nie tylko ceremonialna.
• Nom - okręg administracyjny. To odpowiednik dzisiejszego województwa. Egipt dzielił się na kilkadziesiąt takich obszarów.
• Nomarcha - zarządca nomu. To lokalny urzędnik podlegający bezpośrednio władcy. Ramzes XIII musi z nimi współpracować, aby utrzymać kontrolę nad krajem.
• Dworzanin - osoba z najbliższego otoczenia władcy. Dworzanie doradzają faraonowi. Często knują też intrygi we własnym interesie.
• Regencja - rządzenie krajem w imieniu prawowitego władcy. Dzieje się tak, gdy król jest zbyt młody lub chory. Herhor w praktyce pełni taką rolę, choć oficjalnie nie nosi tego tytułu.
• Arystokracja - bogaci ludzie ze szlachetnych rodów. Posiadają ziemię i ogromne wpływy. W powieści wspólnie z kapłanami ograniczają władzę faraona.

Religia i kapłaństwo

• Arcykapłan - najwyższy rangą duchowny w danej świątyni. Herhor to arcykapłan boga AmonaJeden z najważniejszych bogów egipskich, uważany za króla bogów.. Z kolei Mefres stoi na czele kultu PtahaBóg stwórca w mitologii egipskiej, patron rzemieślników i architektów.. Obaj są bezwzględni i bardzo wpływowi.
• Kapłan - osoba pełniąca służbę w świątyni. W Egipcie kapłani nie zajmowali się tylko modlitwą. Kontrolowali państwowe skarby, ziemię i naukę. Dawało im to potężną władzę polityczną.
• Kult - zorganizowana forma oddawania czci bóstwu. Obejmuje obrzędy, ofiary i procesje. Kulty różnych bogów to w powieści ośrodki władzy rywalizujących grup.
• Wyrocznia - odpowiedź boga przekazywana przez kapłanów. Dotyczy ważnych spraw państwowych. Prus pokazuje, że kapłani potrafią fałszować wyrocznie do własnych celów.
• Ofiara (rytualna) - dar składany bogom. Mogą to być zwierzęta, zboże lub kadzidło. Rytuały ofiarne przynoszą kapłanom ogromne dochody.
• Pentuer - kapłan i doradca Herhora. Jako jeden z nielicznych przejmuje się losem biednego ludu. Łączy wiarę z troską o najsłabszych.

Architektura i geografia Egiptu

• Labirynt - ogromna budowla z setkami komnat. Historycznie znajdowała się w okolicach oazy FajumŻyzna oaza w Egipcie, zasilana wodami Nilu.. W powieści skrywa wielkie skarby i sekrety kapłanów. Ramzes XIII nie ma do niego dostępu.
• Piramida - monumentalny grobowiec faraonów. To znak ich boskiej potęgi. W czasach akcji powieści piramidy stoją już od tysiąca lat.
• Sfinks - posąg z ludzką głową i lwim ciałem. Strzeże świątyń i grobowców. Występuje jako symbol tajemnicy i odwiecznego porządku.
• Nil - rzeka dająca życie całemu państwu. Jej coroczne wylewy nawadniały pola i pozwalały uprawiać zboże. Kontrola nad rzeką oznaczała władzę nad ludem.
• Delta Nilu - rozległy, bagnisty obszar na północy kraju. Rzeka rozgałęzia się tam przed wpłynięciem do Morza ŚródziemnegoDuże morze oddzielające Europę od Afryki, kluczowe dla starożytnego handlu.. To teren manewrów wojskowych młodego Ramzesa.

Gospodarka i życie codzienne

• Szaduf - proste urządzenie do nawadniania pól. Składa się z żerdzi, przeciwwagi i wiadra. Prus opisuje szadufy, aby pokazać morderczą pracę egipskich chłopów.
• Podatek - obowiązkowa opłata na rzecz państwa. Nadmierne podatki rujnują chłopów i żołnierzy. To główny powód, dla którego Ramzes XIII planuje reformy.
• Lichwiarz - osoba pożyczająca pieniądze na bardzo wysoki procent. Feniccy lichwiarze, tacy jak Dagon, wpędzają w długi urzędników. Zyskują dzięki temu realną władzę.
• Fenicjanie - starożytny lud kupców i żeglarzy. Zamieszkiwali wybrzeże dzisiejszego LibanuPaństwo na Bliskim Wschodzie. W starożytności tereny te słynęły z handlu i drewna cedrowego.. W powieści reprezentują zagraniczny kapitał, który szkodzi interesom Egiptu.

Pojęcia literackie i gatunkowe

• Powieść historyczna - gatunek łączący fikcję z prawdziwymi wydarzeniami. Prus osadził akcję w XI wieku p.n.e.Czas upadku Nowego Państwa w Egipcie, okres osłabienia władzy faraonów. Pisał jednak o mechanizmach władzy znanych mu z czasów zaborówOkres, w którym Polska straciła niepodległość i została podzielona między Rosję, Prusy i Austrię..

• Narrator trzecioosobowy - osoba opowiadająca historię z zewnątrz. Nie bierze udziału w wydarzeniach. Dzięki temu czytelnik wie więcej niż sam główny bohater.
• Alegoria - opowieść z ukrytym, przenośnym znaczeniem. Walka Ramzesa z kapłanami to alegoria XIX-wiecznych sporów. Pokazuje konflikt między reformatorami a konserwatystamiLudzie niechętni szybkim zmianom, broniący tradycji i ustalonego porządku..
• Tragizm - sytuacja bez wyjścia. Bohater zmierza ku klęsce mimo dobrych chęci. Ramzes XIII przegrywa, ponieważ system jest silniejszy od jednostki.

Pojęcia filozoficzne i społeczne

• Racja stanu - interes państwa traktowany jako najważniejszy cel. Stoi wyżej niż dobro pojedynczego człowieka. Herhor często używa tego pojęcia, by usprawiedliwić walkę o własną władzę.
• Reforma - pokojowa zmiana prawa lub gospodarki. Ramzes XIII chce ograniczyć wpływy kapłanów i ulżyć chłopom. Przez te plany staje się wrogiem klasy rządzącej.
• Pozytywizm - epoka literacka stawiająca na naukę i pracę. Pozytywiści cenili dobro społeczne wyżej niż romantyczne zrywy. Prus skupia się w powieści na ekonomii i losie zwykłych ludzi.