Motywy literackie w „Latarniku”
Nowela Henryka Sienkiewicza ukazuje losy starego tułacza przez pryzmat kilku ważnych motywów literackich. Przyroda, samotność, patriotyzm oraz starość tworzą tło dla wewnętrznych przeżyć Skawińskiego. Zrozumienie tych elementów ułatwia odczytanie głębszego sensu utworu i motywacji głównego bohatera.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Motyw przyrody
Opisy krajobrazów w noweli są bardzo plastyczne. Tworzą one nastrój i stanowią tło dla przeżyć Skawińskiego. Wspomnienie tropikalnego lasu między Aspinwall a Panamą wprowadza do utworu egzotykęCoś niezwykłego, pochodzącego z dalekich, obcych krajów..
Dalej, między Aspinwall a Panamą, widać było ogromny las, nad którym co rano i pod noc zwieszał się czerwonawy opar wyziewów – las prawdziwie podzwrotnikowy, zalany u spodu stojącą wodą, oplatany lianami, szumiący jedną falą olbrzymich storczyków, palm, drzew mlecznych, żelaznych i gumowych.
Wokół latarni rozciąga się niezmierzony ocean. Te piękne widoki nie cieszą jednak starego człowieka. Jego serce rwie się do polskich krajobrazów: sosnowego boru, krzyku żurawi i szumu pól.
(...) z cienia wychylają się lasy, zarośla, szereg chałup, topole. Studnie skrzypią (...). Jaka ta ziemia kochana, śliczna w różowych blaskach jutrzni!
Zestawienie bezkresnego oceanu z obrazem polskiej wsi ma konkretny cel. Autor podkreśla w ten sposób samotność emigrantaOsoba, która opuściła swoją ojczyznę i zamieszkała w innym państwie. oraz ogromną odległość od ojczyzny.
Motyw samotności
Latarnia morska stoi na maleńkiej wyspie niedaleko portu Aspinwall. Życie w takim miejscu całkowicie odcina człowieka od świata. Skawiński po latach tułaczki bardzo potrzebował odpoczynku.
W ciszy pragnął przygotować się na nadejście śmierci. Pełniąc służbę latarnika, przestał widywać ludzi i niemal zjednoczył się z otaczającą go przyrodą.
Nie rozumował nad tym, czuł tylko bezwiednie, ale w końcu zdawało mu się, ze niebo, woda, jego skała, wieża i złote ławice piasku, i wydęte żagle, i mewy, odpływy i przypływy, to jakaś wielka jedność i jedna, ogromna tajemnicza dusza; on zaś sam pogrąża się w tej tajemnicy i czuje ową duszę, która żyje i koi się.
Jego stan przypominał nirwanęStan całkowitego spokoju, zapomnienia i uwolnienia od cierpienia.. Żyjąc na granicy jawy i snu, stary żołnierz czuł się po prostu szczęśliwy. Samotność przyniosła mu upragnione ukojenie.
Motyw patriotyzmu
W epoce pozytywizmuEpoka literacka po powstaniu styczniowym, skupiająca się na pracy, nauce i budowaniu silnego społeczeństwa. patriotyzm oznaczał nie tylko walkę z bronią w ręku. Ważne było też dbanie o język polski i narodową kulturę. Skawiński walczył o wolność w wielu krajach, ale nigdy nie zapomniał o swoim pochodzeniu.
Skawiński łączy w sobie cechy dwóch epok. Jako żołnierz walczący o wolność przypomina bohatera romantycznego. Z kolei jego praca latarnika i sumienne wykonywanie obowiązków to ideały bliskie pozytywizmowi.
Bohater stale czekał na wieści o wyzwoleniu Polski. Regularnie czytał zagraniczne gazety, szukając w nich informacji z Europy.
Biedne stare serce! Na tej wieży strażniczej i na drugiej półkuli biło jeszcze dla kraju...
Prawdziwy przełom nastąpił, gdy Skawiński otrzymał paczkę z polskimi książkami. Znalazł w niej „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. Lektura polskiej epopei narodowejWażny utwór ukazujący losy narodu w przełomowym momencie historycznym. obudziła w nim uśpioną tęsknotę.
Oto czterdzieści lat dobiegało, jak nie widział kraju, i Bóg wie ile, jak nie słyszał mowy rodzinnej (...). We łkaniu, jakie nim wstrząsało, nie było bólu, ale tylko nagle rozbudzona niezmierna miłość, przy której wszystko jest niczym...
Motyw starości i śmierci
Główny bohater noweli to człowiek w podeszłym wieku. Po wielu latach wędrówek pragnie odnaleźć bezpieczną przystań. Chce w spokoju przygotować się na koniec życia.
Śmierć nie przeraża Skawińskiego. Traktuje ją raczej jako wielką tajemnicę i naturalną kolej rzeczy. Starość to dla niego czas zasłużonego odpoczynku po trudach żołnierskiego życia.
(...) być może, że gdy się człowiek zestarzeje, woła także na niego inna nieskończoność, jeszcze ciemniejsza i bardziej tajemnicza, a im jest bardziej zmęczony życiem, tym milsze są mu te nawoływania. Ale, by ich słuchać, trzeba ciszy. Prócz tego starość lubi się odosabniać, jakby w przeczuciu grobu.
Samotna latarnia wydawała się idealnym miejscem na spędzenie ostatnich lat. Dawała ciszę, której stary człowiek potrzebował do snucia wspomnień i życiowych refleksjiGłębokie zamyślenie nad jakimś problemem lub własnym życiem..