Latarnik - treść noweli

Wakat na stanowisku latarnika

Akcja rozpoczyna się w AspinwallDawna nazwa miasta Colón w Panamie, ważnego portu morskiego., niedaleko PanamyPaństwo w Ameryce Środkowej, łączące Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym.. Poprzedni pracownik latarni zaginął bez wieści podczas burzy. Prawdopodobnie zmyła go fala. KonsulUrzędnik państwowy reprezentujący swój kraj za granicą i dbający o interesy jego obywateli. Stanów Zjednoczonych, Izaak Falconbridge, ma ogromny problem. Musi znaleźć następcę w ciągu zaledwie dwunastu godzin.

Światło latarni jest jedynym drogowskazem dla statków płynących przez niebezpieczną Zatokę MoskitówZatoka na Morzu Karaibskim, znana z trudnych warunków nawigacyjnych i piaszczystych ławic.. Praca na wieży jest niezwykle trudna i przypomina życie w klasztorze. Latarnik nie może opuszczać wysepki w dni powszednie. Codziennie musi pokonywać ponad czterysta stromych schodów, dbać o soczewkiElement optyczny w latarni morskiej, który skupia światło w jeden silny promień. i wywieszać flagi zgodnie ze wskazaniami barometruPrzyrząd do pomiaru ciśnienia atmosferycznego, pomagający przewidzieć zmiany pogody..

Skawiński – stary żołnierz i wieczny tułacz

Niespodziewanie zgłasza się kandydat. To Skawiński, ponad siedemdziesięcioletni Polak. Wygląda jak weteran wojenny. Ma białe włosy, opaloną twarz i błękitne oczy. Robi bardzo dobre wrażenie na konsulu.

Starzec pokazuje wyblakłe dokumenty wojskowe. Walczył w wielu konfliktach na całym świecie. Zdobył krzyż w powstaniu listopadowym. Brał udział w wojnie karlistowskiejSeria wojen domowych w Hiszpanii w XIX wieku o prawo do tronu. w Hiszpanii. Służył w legii francuskiejFrancuska Legia Cudzoziemska, elitarna jednostka wojskowa przyjmująca obcokrajowców. i walczył na WęgrzechPaństwo w Europie Środkowej. Skawiński walczył tam podczas Wiosny Ludów w 1848 roku.. Wziął też udział w amerykańskiej wojnie secesyjnejWojna domowa w USA (1861–1865) między Północą a Południem. Skawiński walczył po stronie Północy..

Po zakończeniu walk Skawiński próbował ułożyć sobie życie w różnych zakątkach globu. Prześladował go jednak ciągły pech. Wykonywał wiele zawodów:

• Kopał złoto w Australii i szukał diamentów w Afryce.
• Był strzelcem rządowym w Indiach Wschodnich.
• Założył farmę w Kalifornii, którą zniszczyła susza.
• Handlował z dzikimi plemionami w Brazylii, ale jego tratwa rozbiła się na AmazonceNajwiększa rzeka w Ameryce Południowej, płynąca przez gęste lasy równikowe..
• Otworzył warsztat kowalski w Arkansas, który spłonął w pożarze miasta.
• Wpadł w ręce IndianRdzenni mieszkańcy obu Ameryk. Skawiński spotkał ich w Górach Skalistych. w Górach SkalistychPotężny łańcuch górski w Ameryce Północnej., skąd uratowali go kanadyjscy strzelcy.
• Pływał jako majtek i harpunnik na wielorybnikuStatek przystosowany do polowania na wieloryby. – oba statki zatonęły.
• Miał fabrykę cygar w Hawanie, ale wspólnik okradł go, gdy Skawiński chorował na vomitoPotoczna nazwa żółtej febry, groźnej choroby tropikalnej przenoszonej przez komary..

Mimo tych wszystkich nieszczęść zachował dobre serce. Podczas epidemii na Kubie oddał chorym całą swoją chininęLek stosowany dawniej w leczeniu malarii i innych chorób tropikalnych.. Teraz pragnie tylko jednego – spokoju. Konsul Falconbridge wzrusza się jego prośbą i przyjmuje go do pracy.

Upragniony spokój na wyspie

Skawiński rozpoczyna służbę. Czuje się jak statek, który po straszliwej burzy wreszcie zawinął do bezpiecznego portu. Sumiennie wykonuje swoje obowiązki. Wstaje o świcie, czyści latarnię, a wieczorem zapala światło.

W wolnym czasie obserwuje przez lunetę statki na AtlantykuOcean Atlantycki, nad którym leży Aspinwall. i bujną dżunglę. Zna dobrze tropikalne lasy. Pamięta ukryte w nich niebezpieczeństwa: ryczące jaguaryDuży drapieżny ssak z rodziny kotowatych, żyjący w obu Amerykach., jadowite węże przypominające lianyPnącza rosnące w lasach tropikalnych, owijające się wokół pni drzew. i jeziora pełne drętwRyba potrafiąca wytwarzać wyładowania elektryczne do obrony lub polowania.. Na swojej wieży czuje się całkowicie bezpieczny.

Z czasem starzec coraz rzadziej opuszcza wyspę. Początkowo w niedziele zakładał granatową kapotę, przypinał ordery i płynął do kościoła. Miejscowi KreolePotomkowie europejskich osadników urodzeni w Ameryce Łacińskiej. szanowali go, choć był JankesemPotoczne określenie mieszkańca Stanów Zjednoczonych, zwłaszcza z północnych stanów. i nie uważali go za heretykaOsoba wyznająca poglądy religijne sprzeczne z oficjalną nauką Kościoła.. Kupował hiszpańską gazetę i pożyczał od konsula nowojorskiego „Heralda”, by szukać wieści z Europy. Rozmawiał ze strażnikiem portowym Johnsem.

Później jednak zdziczał. Przestał bywać w mieście. Zaprzyjaźnił się z mewami, które karmił resztkami jedzenia. Stał się mistykiemOsoba, która dąży do duchowego zjednoczenia z Bogiem lub naturą, często odrywając się od rzeczywistości.. Czuł, że stapia się w jedno z oceanem, niebem i skałą. Zapomniał o reszcie świata.

Przebudzenie i polska książka

Pewnego dnia łódź przywozi mu zapasy oraz tajemniczą paczkę. Widnieją na niej znaczki pocztowe Stanów Zjednoczonych. W środku Skawiński znajduje polskie książki.

Starzec bierze do ręki jeden z tomów. To „Pan Tadeusz” Adama MickiewiczaNajwybitniejszy polski poeta epoki romantyzmu, autor „Pana Tadeusza”., polska epopeja narodowaWażne dzieło literackie ukazujące losy narodu w przełomowym momencie historycznym.. Skawiński nie miał w ręku polskiej książki od kilkudziesięciu lat. Ostatni raz czytał utwory tego poety w ParyżuStolica Francji, główne centrum polskiej Wielkiej Emigracji w XIX wieku., zanim wyruszył walczyć w AlgierzeMiasto w Afryce Północnej. Skawiński walczył tam prawdopodobnie w Legii Cudzoziemskiej..

Zaczyna czytać na głos słynną inwokacjęRozbudowana apostrofa otwierająca epos, w której autor prosi bóstwo lub muzę o natchnienie.:

Litwo, ojczyzno moja, ty jesteś jak zdrowie!
Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,
Kto cię stracił...

Słowa te wywołują w nim potężne emocje. Wzruszenie ściska mu gardło. Gdy czyta fragment o Matce Boskiej broniącej CzęstochowyMiasto w Polsce z klasztorem na Jasnej Górze, ważnym ośrodkiem kultu religijnego. i świecącej w Ostrej BramieZabytkowa brama miejska w Wilnie z obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej., wybucha głośnym płaczem. Rzuca się na ziemię. Przez łzy przeprasza oddaloną ojczyznę za to, że o niej zapomniał.

Tragiczny finał marzeń

Uspokojony starzec czyta dalej. Zmierzch zaciera litery na papierze. Skawiński opiera głowę o skałę i zapada w głęboki sen. W wyobraźni przenosi się do rodzinnej wsi. Widzi łąki, lasy sosnowe i znajome chałupy.

Śni mu się, że znów jest młodym ułanemŻołnierz polskiej lekkiej kawalerii, uzbrojony w lancę, szablę i broń palną.. Pełni nocną wartę na wideciePosterunek wojskowy wysunięty w stronę nieprzyjaciela w celu obserwacji.. Słyszy muzykę z pobliskiej karczmy, gdzie gra basetlaLudowy instrument smyczkowy, przypominający wiolonczelę lub kontrabas.. Nad łąkami unosi się gęsty tumanGęsta mgła unosząca się nad ziemią lub wodą.. W trzcinach odzywa się derkaczNiewielki ptak wędrowny żyjący na wilgotnych łąkach, znany z charakterystycznego głosu.. Zbliża się świt i bitwa.

Nagle brutalnie budzi go głos. To strażnik Johns z Nowego JorkuNajwiększe miasto w USA. Stamtąd płynęły statki do Aspinwall.. Okazuje się, że Skawiński zapomniał zapalić latarnię. Z powodu ciemności łódź z San-GeromoPrawdopodobnie nazwa portu lub miejscowości, z której płynęła rozbita łódź. rozbiła się na mieliźnie. Na szczęście nikt nie utonął, inaczej starzec trafiłby pod sąd.

Skawiński traci posadę. Znów musi wyruszyć na tułaczkę. Kilka dni później widać go na pokładzie statku płynącego do Nowego Jorku. Wygląda na bardzo postarzałego i złamanego życiem. Na piersi mocno przyciska swoją jedyną cenną rzecz – polską książkę.