Autobiografizm „Nocy i dni”
Maria Dąbrowska wplotła w fabułę „Nocy i dni” dziesiątki wątków ze swojego życia, tworząc dzieło o silnym charakterze autobiograficznym. Główni bohaterowie sagi, w tym małżeństwo Niechciców oraz ich córka Agnieszka, posiadają bezpośrednie pierwowzory w rodzinie samej autorki. Powieściowa topografia, obejmująca między innymi Kaliniec i Serbinów, wiernie odzwierciedla miejsca, w których pisarka spędziła dzieciństwo i młodość.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Topografia powieści a realne miejsca
Maria Dąbrowska odmalowała powieściowy KaliniecLiteracki odpowiednik Kalisza, w którym rozgrywa się znaczna część miejskich wątków „Nocy i dni”. z niezwykłą precyzją, opierając się na topografii rodzinnego Kalisza. To właśnie tam obserwowała rozwijające się miasto, lokalny przemysł, handel oraz działalność niepodległościową. Z kolei życie biedoty folwarcznej i codzienne problemy zarządców ziemskich autorka poznała podczas pobytów w Russowie, który stał się literackim Serbinowem.
W opracowaniu powieści Danuta Wilczycka precyzuje ten mechanizm twórczy:
Jak widać, pisarka wiele szczegółów i zasadniczych wątków zaczerpnęła z osobistych przeżyć i obserwacji. [...] Również fragmenty dotyczące Częstochowy, Warszawy i Lozanny mają silne ukorzenienie w obserwacjach autorki dzieła, której życie na różnych etapach było związane z tymi miejscami. (D. Wilczycka, „Noce i dnie Marii Dąbrowskiej”, Lublin 2003)
Rodzice pisarki jako pierwowzory Niechciców
Prawie każda z ponad 250 postaci występujących w tetralogii miała swój realny pierwowzór wśród krewnych lub znajomych Dąbrowskiej. Najwyraźniej widać to w kreacji głównych bohaterów. Barbara Niechcic przypomina matkę pisarki, Ludomirę z Gałczyńskich. Obie kobiety przed ślubem pracowały jako nauczycielki w prywatnych domach i przykładały ogromną wagę do edukacji swoich dzieci.
Maria Dąbrowska pisała „Noce i dnie” przez wiele lat (1931–1934), traktując pracę nad sagą jako formę rozliczenia z historią własnej rodziny oraz hołd dla odchodzącej w przeszłość warstwy zubożałego ziemiaństwa.
Powieściowy Bogumił Niechcic to literacki portret ojca autorki, Józefa Szumskiego. Podobnie jak jego fikcyjny odpowiednik, Szumski brał udział w powstaniu styczniowymZryw narodowowyzwoleńczy, po którym wielu szlachciców straciło majątki w wyniku rosyjskich represji.. Po powrocie z walk utracił dobra rodzinne, założył rodzinę i musiał zająć się administrowaniem cudzymi majątkami ziemskimi.
Agnieszka Niechcic, czyli literackie alter ego
Najbardziej bezpośrednim elementem autobiograficznym w sadze jest postać Agnieszki Niechcic. Dąbrowska stworzyła tę bohaterkę na bazie własnych doświadczeń, a ich dzieciństwo i młodość są niemal identyczne. Starsza córka Niechciców od najmłodszych lat pasjonowała się literaturą polską i zagraniczną.
Edukacja Agnieszki to wierna kopia ścieżki życiowej autorki. Bohaterka uczęszczała na prywatne warszawskie pensje, studiowała na zagranicznym uniwersytecie w Lozannie, interesowała się filozofią i myślą społeczną. Angażowała się również w działalność konspiracyjną.
Finałem tego wątku jest małżeństwo Agnieszki z działaczem socjalistycznym, Marcinem Śniadowskim. Jego pierwowzorem był Marian DąbrowskiDziałacz PPS, publicysta i mąż Marii Dąbrowskiej. Jego przedwczesna śmierć była dla pisarki ogromnym ciosem., przedwcześnie zmarły mąż autorki powieści.