Maria Dąbrowska - biografia
Maria Dąbrowska to autorka monumentalnej sagi „Noce i dnie” oraz jednych z najważniejszych dzienników w polskiej literaturze. Jej biografia łączy w sobie ziemiańskie korzenie, zaangażowanie w ruchy niepodległościowe i skomplikowane relacje osobiste. Pisarka przez całe życie aktywnie uczestniczyła w życiu społecznym, a pod koniec życia otwarcie sprzeciwiała się komunistycznej cenzurze.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Ja nie mam żadnej ideologii. Jedyne, co mną kieruje, to miłość do ludzi i życia, współczucie.
Maria Dąbrowska, Dzienniki (1929)
Wczesne życie i edukacja
Przyszła powieściopisarka przyszła na świat 6 października 1889 roku w Russowie pod Kaliszem. Dorastała w zubożałej rodzinie ziemiańskiej. Jej ojciec, Józef Szumski, był powstańcem styczniowymUczestnik zbrojnego zrywu narodowego przeciwko Imperium Rosyjskiemu z lat 1863–1864.. Po powrocie do rodzinnej wsi zajął się nadzorowaniem cudzych majątków. Matka, Ludomira z Gałczyńskich, pracowała wcześniej jako nauczycielka na warszawskich pensjach. Maria była trzecim z pięciorga dzieci.
Najwcześniejsze lata spędziła w skromnym dworkuTradycyjny polski dom wiejski, siedziba średniozamożnego ziemiaństwa. w Russowie. Sąsiedztwo czworaków i chłopskich chat mocno wpłynęło na jej późniejszą twórczość. Znała wiejskie życie z autopsji.
Edukację rozpoczęła w prywatnej szkole Heleny Semadeniowej w Kaliszu. Następnie trafiła do rosyjskiego gimnazjumW zaborze rosyjskim szkoła średnia o rygorystycznym systemie nauczania i silnej rusyfikacji.. W 1905 roku wzięła udział w strajku szkolnym. Przeniosła się do Warszawy na pensję Pauliny Hawelke. Mając osiemnaście lat, wyjechała na studia do Lozanny w Szwajcarii. Szybko zmieniła jednak plany. Przeniosła się do Brukseli. Tam studiowała nauki przyrodnicze, ekonomię i socjologię. W Belgii poznała Edwarda Abramowskiego, propagatora spółdzielczościRuch społeczno-gospodarczy oparty na dobrowolnym zrzeszaniu się ludzi w celu wspólnego prowadzenia działalności.. Ta idea ukształtowała jej poglądy na całe życie.
Debiut i pierwsze dzieła
W 1910 roku, jako dwudziestojednolatka, wróciła do Kalisza. Zaczęła uczyć geografii na pensji Wandy Motylewskiej. W tym samym roku zadebiutowała jako publicystkaAutorka tekstów prasowych komentujących bieżące wydarzenia społeczne, polityczne lub kulturalne. na łamach „Gazety Kaliskiej” i „Zarania”.
Podczas pobytu za granicą poznała Mariana Dąbrowskiego. Był on starszym o siedem lat działaczem PPSPolska Partia Socjalistyczna – lewicowa partia polityczna walcząca o niepodległość i prawa robotników. i przyjacielem Józefa Piłsudskiego. Wzięli ślub. Małżeństwo trwało krótko. Dąbrowski zmarł nagle, zostawiając trzydziestosześcioletnią Marię samą.
Doświadczenia z dzieciństwa zaowocowały pierwszymi sukcesami literackimi. Dąbrowska pisała opowiadania o życiu najuboższych. W 1923 roku wydała Uśmiech dzieciństwa, a trzy lata później zbiór Ludzie stamtąd. Teksty te wyróżniały się realizmem i dbałością o szczegóły folkloru.
Dojrzałość twórcza
Największą sławę przyniosła jej tetralogiaCykl literacki składający się z czterech odrębnych, ale powiązanych ze sobą tematycznie i fabularnie części. Noce i dnie. Równie ważnym dziełem Dąbrowskiej są jej Dzienniki. Pisała je przez większość życia.
Po śmierci męża nigdy nie wyszła ponownie za mąż. Tworzyła jednak wieloletnie, nieformalne związki. Jej partnerem był starszy o dwadzieścia lat Stanisław Stempowski – bibliotekarz i wybitny działacz masoneriiTajny ruch międzynarodowy o celach etycznych i braterskich, często zwalczany przez Kościół katolicki.. Związana była także z Jerzym Czopem. Najwięcej kontrowersji wzbudzała jej wieloletnia relacja z pisarką Anną Kowalską.
Życie intymne Dąbrowskiej przez dekady pozostawało tematem tabu. Czesław Miłosz wspominał ją jako osobę całkowicie pozbawioną fizycznego powabu. Dopiero współcześni badacze, tacy jak Krzysztof Tomasik, zaczęli otwarcie analizować jej Dzienniki pod kątem relacji homoseksualnych. Sama pisarka unikała jednoznacznych deklaracji, a w notatkach bywała wręcz krytyczna wobec mniejszości seksualnych.
Kontekst historyczny
W dwudziestoleciu międzywojennym pracowała w Ministerstwie Rolnictwa. Działała w ruchu spółdzielczym, Związku Zawodowym Literatów Polskich i PEN ClubieMiędzynarodowe stowarzyszenie pisarzy, broniące wolności słowa i promujące literaturę.. Publikowała pod pseudonimami w „Wiadomościach Literackich” i „Bluszczu”.
Wybuch II wojny światowej zastał ją w Warszawie. Współredagowała podziemne pisma „Chłopska Sprawa” i „Polska Ludowa”. Przeżyła powstanie warszawskieZbrojne wystąpienie Armii Krajowej w 1944 roku przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim.. Po upadku zrywu zamieszkała z Anną Kowalską w Alei Niepodległości.
Lata powojenne to czas stalinizmuOkres skrajnego terroru komunistycznego i kultu jednostki, trwający w Polsce do 1956 roku.. Dąbrowska zmagała się z cenzurą prewencyjnąKontrola publikacji przed ich wydaniem, mająca na celu usunięcie treści niewygodnych dla władzy.. W 1953 roku uległa naciskom i napisała chłodny w tonie nekrolog po śmierci Józefa Stalina. Po odwilży w 1956 roku dołączyła do wewnętrznej opozycji. W Dziennikach chwaliła emigracyjnych twórców: Witolda Gombrowicza i Czesława Miłosza. Odwiedziła nawet Jerzego Giedroycia pod Paryżem. W 1964 roku podpisała słynny List 34Protest polskich intelektualistów z 1964 roku przeciwko cenzurze i polityce kulturalnej PRL..
Spuścizna i znaczenie
Ostatnie lata spędziła w swoim domu w Komorowie pod Warszawą. Chorowała. Zmagała się z niemocą twórczą. Jej notatki z tego okresu są pełne rozgoryczenia i złośliwości, ale wciąż niezwykle przenikliwe.
Zmarła 19 maja 1965 roku w Warszawie, w wieku 75 lat. Choć uważała się za osobę niewierzącą, poprosiła o katolicki pogrzeb. Był to gest uznania dla humanizmu papieża Jana XXIII. Została pochowana na warszawskich PowązkachNajstarszy i najbardziej znany zabytkowy cmentarz w Warszawie, miejsce spoczynku wielu wybitnych Polaków..
Dąbrowska była nie tylko prozaiczką, ale i wybitną tłumaczką. Przełożyła na język polski między innymi słynny XVII-wieczny Dziennik Samuela Pepysa oraz utwory duńskiego pisarza Jensa Petera Jacobsena.
Maria Dąbrowska stworzyła wokół siebie niezwykłe środowisko intelektualne. Przyjaźniła się z Kazimierą Iłłakowiczówną, Antonim Słonimskim i Mieczysławem Jastrunem. Zawsze mogła liczyć na wsparcie Jarosława Iwaszkiewicza czy Jerzego Andrzejewskiego. Pozostała jedną z najbardziej barwnych i skomplikowanych postaci polskiej literatury XX wieku.