Historia w „Panu Wołodyjowskim”
Akcja ostatniej części Trylogii obejmuje burzliwe lata 1668–1673, od abdykacji Jana Kazimierza po zwycięską bitwę pod Chocimiem. Henryk Sienkiewicz wplata losy bohaterów w autentyczne wydarzenia polityczne, takie jak elekcja Michała Korybuta Wiśniowieckiego oraz niszczycielski najazd turecki na Rzeczpospolitą. Finał powieści opiera się na historycznym oblężeniu i tragicznym upadku twierdzy w Kamieńcu Podolskim.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Czas przemian i politycznego chaosu
Henryk Sienkiewicz swobodnie traktował fakty, dopasowując je do dramatycznych przygód swoich bohaterów. Powieść historyczna rządzi się własnymi prawami. Pisarz tworzył dzieło literackie, a nie podręcznik akademicki. Akcja zamyka się w latach 1668–1673.
Początkowe sceny rozgrywają się w Warszawie. Tłumy szlachty zjeżdżają do stolicy, by śledzić losy państwa po zrzeczeniu się korony przez króla. Narrator tak opisuje ten moment:
Był to czas, w którym Jan Kazimierz, król, polityk i wódz wielki, pogasiwszy pożary postronne i wywiódłszy Rzeczpospolitą jakoby z toni potopu, zrzekł się panowania. Wszystko on przecierpiał, wszystko przetrwał, wszystkim tym ciosom piersi nadstawił, które szły od zewnętrznego nieprzyjaciela; ale gdy potem wewnętrzne reformy zamierzył i zamiast pomocy od narodu, oporu tylko i niewdzięczności doznał, wówczas dobrowolnie zdjął z poświęconych skroni tę koronę, która nieznośnym ciężarem mu się stała.
Jan Kazimierz abdykował 16 września 1668 roku i wyjechał do Francji. Powodem były klęski na arenie międzynarodowej, takie jak utrata lenna w Prusach Książęcych, oraz wyczerpująca wojna domowa. W czerwcu 1669 roku szlachta podczas wolnej elekcjiWybór monarchy przez ogół szlachty, stosowany w Rzeczypospolitej od 1573 do 1791 roku. niespodziewanie osadziła na tronie Michała Korybuta Wiśniowieckiego.
Wybór ten podyktowany był polskim pochodzeniem kandydata oraz potężną legendą jego ojca – Jeremiego Wiśniowieckiego, pogromcy Kozaków znanego z kart „Ogniem i mieczem”. Sam Korybut nie odziedziczył jednak talentów wojskowych. Brakowało mu charyzmy, co czyniło go wygodnym narzędziem w rękach politycznych graczy. Szybko zawiązała się przeciwko niemu silna opozycja magnateriiNajbogatsza i najbardziej wpływowa warstwa szlachty, posiadająca ogromne majątki ziemskie i prywatne wojska.. Pozycja króla nieco wzrosła rok później, gdy poślubił Eleonorę Marię Józefę z dynastii Habsburgów.
Widmo wojny i upadek twierdzy
Prawdziwe kłopoty młodego władcy nadeszły ze wschodu. Stosunki z Imperium Osmańskim stawały się coraz bardziej napięte. W grudniu 1671 roku turecki czauszNiższy rangą urzędnik lub poseł w dawnym Imperium Osmańskim, pełniący funkcje dyplomatyczne. oficjalnie wypowiedział Rzeczypospolitej wojnę. Król ogłosił pospolite ruszenieMobilizacja zbrojna całej szlachty w celu obrony granic państwa przed najazdem., ale skłóceni magnaci zrywali sejmy, paraliżując przygotowania do obrony.
Potężna armia sułtana Mehmeda IV przekroczyła granice i w 1672 roku stanęła pod Kamieńcem Podolskim. Twierdza padła pod naporem przeważających sił wroga. Podczas poddawania zamku doszło do potężnej eksplozji w prochowni.
Finałowa scena wysadzenia zamku w Kamieńcu Podolskim opiera się na faktach. W rzeczywistości komendantem obrony był pułkownik Jerzy Wołodyjowski, a ładunki wybuchowe zdetonował major artylerii Hejking. Sienkiewicz zmienił imię głównego bohatera na Michał, a Hejkinga przekształcił w romantycznego Szkota – Hasslinga-Ketlinga z Elgin.
Po upadku twierdzy Kamieniec trafił w ręce Turków. Stał się stolicą nowej prowincji i jednym z największych osmańskich garnizonów w Europie, obok Belgradu czy Bagdadu.
Słodko-gorzki triumf pod Chocimiem
Powieść zamyka krótki epilog. Sienkiewicz opisuje w nim wielkie zwycięstwo wojsk polskich pod dowództwem hetmana Jana SobieskiegoWybitny wódz i hetman, a od 1674 roku król Polski. Zasłynął z obrony Europy przed Turkami. nad armią tatarską Husajna Paszy. Bitwa rozegrała się 11 listopada 1673 roku pod Chocimiem.
Triumf ten miał ogromne znaczenie psychologiczne i prestiżowe. Przywrócił wiarę w siłę polskiego oręża. Nie przyniósł jednak natychmiastowych korzyści terytorialnych. Kamieniec Podolski pozostał w tureckich rękach jeszcze przez 26 lat. Sienkiewicz celowo zakończył cykl tym wspaniałym zwycięstwem, aby zgodnie z ideą ku pokrzepieniu sercHasło przyświecające literaturze pozytywizmu, mające budzić nadzieję i patriotyzm w zniewolonym narodzie. zostawić czytelnika z poczuciem narodowej dumy.