Opracowanie

Co to jest pleonazm - definicja i przykłady

Autor: Redakcja klp.pl Czas czytania: 2 min
Spis treści
  1. Czym jest pleonazm?
  2. Przykłady pleonazmów
  3. Pleonazm czy powtórzenie?
  4. Pleonazmy w skrótowcach
  5. Pleonazmy pozorne
  6. Jak unikać pleonazmów?
  7. Jak pisać o pleonazmie w analizie tekstu?
  8. Zobacz też

„Cofnął się do tyłu.” „Spadł w dół.” „Wrócił z powrotem.” Każde z tych zdań mówi to samo dwa razy. Taki błąd nazywamy pleonazmem.

Czym jest pleonazm?

Warto wiedzieć

Pleonazm to wyrażenie złożone z wyrazów, które znaczą to samo lub prawie to samo, więc jeden z nich jest zbędny. Zwykle uznaje się go za błąd językowy.

Wystarczy zapytać: czy da się cofnąć „do przodu”? Czy można spaść „w górę”? Skoro nie, to słowa do tyłu i w dół niczego nie dodają, bo sens zawiera już czasownik.

Shorty na maturę

Przykłady pleonazmów

Pleonazm czy powtórzenie? Pleonazm: dwa różne wyrazy znaczą to samo, więc jeden jest zbędny, na przykład cofać się do tyłu. Powtórzenie: to samo słowo wraca w jednej wypowiedzi, na przykład jeden dzień, jeden gest, jeden krok. Znaczenie powtarza się w innych słowach? To pleonazm. Wraca to samo słowo? To powtórzenie, które bywa błędem albo zabiegiem.
Pleonazm czy powtórzenie?
  • cofać się do tyłu (poprawnie: cofać się),
  • spadać w dół (poprawnie: spadać),
  • wracać z powrotem (poprawnie: wracać),
  • akwen wodny (poprawnie: akwen),
  • miesiąc sierpień (poprawnie: sierpień),
  • okres czasu (poprawnie: okres),
  • fakt autentyczny (poprawnie: fakt),
  • kontynuować dalej (poprawnie: kontynuować),
  • pełny komplet (poprawnie: komplet),
  • poprawiać się na lepsze (poprawnie: poprawiać się),
  • przychylna aprobata (poprawnie: aprobata).
Okładka ebooka Pytania jawne na maturę ustnąEbook na maturę ustnąPytania jawne: 76 gotowych odpowiedzi na ustnyKonspekt, wersja rozszerzona i strefa dogrywki do każdego pytania CKE. PDF od razu po płatności. 59 zł, a razem z Atlasem motywów 79 zł.Zobacz ebook

Pleonazm czy powtórzenie?

Te dwa błędy łatwo pomylić. W pleonazmie występują dwa różne wyrazy o tym samym znaczeniu (cofać się do tyłu). W powtórzeniu wraca to samo słowo (Czytałem książkę, bo książka była ciekawa).

Pleonazmy w skrótowcach

Ciekawym rodzajem pleonazmów są te, które powstają przy skrótowcach.

Warto wiedzieć

Skrótowiec to słowo utworzone przez skrócenie wyrażenia złożonego z dwóch lub więcej słów, np. NIP, VAT, AGD.

  • numer NIP: NIP to skrótowiec od numer identyfikacji podatkowej, więc w skrócie jest już słowo „numer”. Mówiąc numer NIP, powtarzamy je dwa razy.
  • sprzęt AGD: AGD to skrót od artykuły gospodarstwa domowego, a „sprzęt” znaczy tu prawie to samo co „artykuły”.

Pleonazmy pozorne

Pleonazmy pozorne pojawiają się wtedy, gdy powtórzenie sensu zachodzi na poziomie dwóch różnych języków. Przykład: podatek VAT. VAT to skrót angielskiego value added tax, czyli „podatek od wartości dodanej”. Polak słyszy w skrócie VAT nazwę, a nie znaczenie, więc mówienie podatek VAT nie jest błędem.

Jak unikać pleonazmów?

  1. Zapytaj, czy po usunięciu jednego słowa sens zostaje taki sam. Jeśli tak, usuń to słowo.
  2. Uważaj na czasowniki z dodatkiem kierunku (spadać w dół, wracać z powrotem). Kierunek jest już w czasowniku.
  3. Sprawdź, czy rzeczownik nie powtarza znaczenia przymiotnika (akwen wodny, fakt autentyczny).

Jak pisać o pleonazmie w analizie tekstu?

  1. Wskaż wyrażenie i pokaż, które słowo jest zbędne.
  2. Oceń, czy to błąd, czy zabieg. W języku potocznym i w literaturze pleonazm bywa celowy, np. gdy ma wzmocnić wypowiedź (zobaczyć na własne oczy).
  3. Opisz funkcję: zbędne słowo przeszkadza, a świadomy pleonazm może podkreślić emocje lub nadać wypowiedzi potoczny ton.

Zobacz też

Komentarze

Nikt jeszcze nie odpowiedział. Napisz pierwszy.