Co to jest kontrast? Definicja i przykłady z literatury
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Dobry i zły, raj i piekło, nieśmiały Peter Parker i odważny Spiderman. Literatura od zawsze zestawia ze sobą przeciwieństwa, bo na ich tle każde z nich widać wyraźniej. To kontrast.
Czym jest kontrast?
Kontrast to zabieg stosowany w literaturze, sztuce i filmie, który polega na przedstawieniu jakiegoś zjawiska na tle zjawiska zupełnie przeciwnego.
Kontrast sprawia, że tekst jest ciekawszy i bardziej intrygujący. Postacie nabierają wielowymiarowości. Stosowanie go i odczytywanie nie jest trudne: wystarczy dopasować dwa elementy, które można ustawić na dwóch biegunach jednej linii:
- dobry – zły,
- porywczy – łagodny,
- raj – piekło,
- natura – cywilizacja,
- Bóg – Szatan.
Shorty na maturę
Kontrast czy antyteza?
Oba pojęcia dotyczą przeciwieństw, ale na innym poziomie. Kontrast buduje całą postać, scenę albo utwór. Antyteza to figura stylistyczna, która zestawia przeciwieństwa w obrębie jednego zdania lub wersu.
Kontrast w literaturze
Najprostszy przykład to odwieczna walka dobra ze złem. Pozytywny bohater, który pokonuje czyste zło, wydaje się nam postacią niemal bez wad. Spójrz na Balladynę i jej dobrą siostrę Alinę (bohaterki dramatu Juliusza Słowackiego).
Czasem kontrast mieści się w jednej postaci. Na przykład:
- nieśmiały nudziarz Peter Parker i superbohater Spiderman,
- Makbet: przykładny rycerz, a potem tyran i zbrodniarz.
Inne przykłady kontrastu w literaturze:
Ignacy Krasicki, Malarze:
Dwaj portretów malarze słynęli przed laty:
Piotr dobry, a ubogi, Jan zły, a bogaty.
Piotr malował wybornie, a głód go uciskał,
Jan mało i źle robił, więcej jednak zyskał.
Dlaczegóż los tak różny mieli ci malarze?
Piotr malował podobne, Jan piękniejsze twarze.
Aleksander Fredro, Paweł i Gaweł:
Paweł i Gaweł w jednym stali domu,
Paweł na górze, a Gaweł na dole;
Paweł, spokojny, nie wadził nikomu,
Gaweł najdziksze wymyślał swawole.
Jan Andrzej Morsztyn, Do trupa:
Leżysz zabity i jam też zabity,
Ty – strzałą śmierci, ja – strzałą miłości,
Ty krwie, ja w sobie nie mam rumianości,
Ty jawne świece, ja mam płomień skryty,
Adam Mickiewicz, Dziady:
Nasz naród jak lawa
Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa,
Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi,
Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi.
Gdyby zastanowić się głębiej, w niemal każdym utworze literackim znajdziemy jakiś kontrast. Najwięcej przykładów jest w prozie.
Jak pisać o kontraście w analizie tekstu?
- Wskaż, co z czym zostało zestawione (postaci, sceny, obrazy).
- Nazwij cechę, która je dzieli (dobro i zło, ubóstwo i bogactwo).
- Opisz efekt: co dzięki kontrastowi lepiej widać albo co autor chce nam pokazać.