Augustynizm - dusza rozdarta między Bogiem a światem
Święty Augustyn z Hippony, choć żył na przełomie starożytności i średniowiecza, ukształtował fundamenty filozofii chrześcijańskiej na kolejne tysiąclecie. Jego system łączył neoplatoński idealizm z dogmatami wiary, stawiając Boga w centrum wszechświata i ludzkiego poznania. Augustynizm zdefiniował średniowieczne postrzeganie człowieka jako istoty rozdartej między dążeniem do doskonałości duchowej a ziemską grzesznością.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Święty Augustyn (354-430) urodził się w TagaścieStarożytne miasto w Numidii (dzisiejsza Algieria), miejsce urodzenia św. Augustyna. w Afryce Północnej. Studiował w Kartaginie, a później mieszkał w Rzymie i Mediolanie. Ostatnie lata życia spędził jako biskup w Hipponie. Zanim stał się jednym z największych myślicieli chrześcijańskich, poszukiwał prawdy w różnych systemach. Początkowo związał się z manichejczykamiSystem religijny zakładający ciągłą walkę dwóch równorzędnych sił: dobra (światła) i zła (ciemności).. Z czasem odrzucił ten pogląd, kierując się ku neoplatonizmowiKierunek filozoficzny rozwijający myśli Platona, kładący nacisk na duchowy charakter rzeczywistości i hierarchię bytów..
Augustyn dokonał wielkiej syntezy. Połączył starożytną myśl platońską z chrześcijaństwem. Uważał, że platońskie idee istniały w umyśle Boga jeszcze przed stworzeniem świata. Rozum ludzki ma jednak swoje granice. Boga nie można do końca pojąć intelektem - można się do Niego zbliżyć wyłącznie przez wiarę.
Jak większość ówczesnych uczonych, Augustyn pisał po łacinie. Jego najważniejszym dziełem osobistym są „Wyznania” (Confessiones). W filozofii biskupa z Hippony wyraźnie widać dualizmPogląd filozoficzny dzielący rzeczywistość na dwie przeciwstawne sfery, np. ducha i materię.. Świat dzieli się na sferę duchową (idealną) oraz materialną (niedoskonałą). Absolutnym centrum wszechświata i wszelkich ludzkich działań jest Bóg. Ten pogląd to teocentryzmPogląd uznający Boga za przyczynę, ośrodek i cel wszystkiego, co istnieje., który stał się fundamentem całej epoki średniowiecza.
Bóg i stworzenie świata
Głównym źródłem poznania było dla Augustyna Pismo Święte. Filozofia miała przede wszystkim tłumaczyć i objaśniać teksty biblijne. Imię Boga zaczerpnął z Księgi Wyjścia: „Jestem, który Jestem”. Bóg to byt najwyższy i absolutny.
Augustyn wyjaśnił też relacje w Trójcy Świętej. Osoby boskie są współistotne i równe. Syn Boży, nazywany LogosemW filozofii chrześcijańskiej Słowo Boże, utożsamiane z drugą osobą Trójcy Świętej - Jezusem Chrystusem., odwiecznie pochodzi od Ojca. To właśnie Logos oświeca umysł każdego człowieka. Dzięki tej boskiej iluminacjiOświecenie umysłu ludzkiego przez Boga, pozwalające na poznanie prawd wiecznych i niezmiennych. potrafimy odkryć w sobie prawdy ostateczne, do których nigdy nie doszlibyśmy samodzielnie.
Świat został stworzony przez Boga z niczego (ex nihiloZ łaciny „z niczego”. Koncepcja stworzenia świata przez Boga bez użycia wcześniej istniejącej materii.) oraz z miłości (ex amore). Jedyną przyczyną powstania wszechświata była wolna, stwórcza wola Boga. Pomiędzy doskonałym Stwórcą a niedoskonałą materią istnieje ścisła hierarchia. Najwyżej stoją aniołowie, poniżej nich znajduje się człowiek, a na samym dole - świat materialny.
Dramat człowieka
Koncepcja człowieka u Augustyna mocno czerpie z Platona. Człowiek to dusza posługująca się ciałem. Dusza jest niecielesna, rozumna, wieczna i niezmienna. Może istnieć samodzielnie, a ciało nie ma na nią bezpośredniego wpływu.
Taka konstrukcja rodzi jednak wewnętrzny konflikt. Człowiek zajmuje miejsce pośrodku drabiny bytów - między aniołami a zwierzętami. Jest boleśnie świadomy swojego rozdarcia między wzniosłą duchowością a grzeszną cielesnością.
Skoro Bóg stworzył dobry świat, skąd bierze się zło? Augustyn rozwiązał ten problem, twierdząc, że zło nie jest samodzielnym bytem. Zło to po prostu brak dobra (privatio boni) - tak jak ciemność jest jedynie brakiem światła. Człowiek czyni zło, gdy jego wolna wola odwraca się od Boga w stronę rzeczy niższych.
Etyka i dwa państwa
Podstawą moralności jest prawo naturalneZbiór uniwersalnych norm moralnych, które według Augustyna Bóg wpisał w duszę każdego człowieka.. To niezmienne zasady, które każdy potrafi odczytać we własnym wnętrzu. Świadomość tych boskich praw nazywamy sumieniem.
Swoje poglądy społeczne i polityczne Augustyn zawarł w potężnym traktacie „O państwie Bożym” (De civitate Dei). Historia ludzkości to ciągła walka dwóch porządków. Państwo ziemskie skupia ludzi kierujących się egoizmem i żądzą władzy. Państwo Boże tworzą ci, którzy dążą do Boga i kierują się miłością. Kościół jest ziemskim odzwierciedleniem tego drugiego. Celem ostatecznym państwa Bożego jest zbawienie i wieczny pokój.
Augustyn dopuszczał istnienie wojny sprawiedliwej. Jeśli konflikt zbrojny służy przywróceniu pokoju i porządku, jest etycznie usprawiedliwiony.
Całą swoją etykę biskup z Hippony streścił w słynnej maksymie:
„Dilige et quod vis fac” - Kochaj i rób, co chcesz.
Główne założenia augustynizmu
Bóg jest najwyższym dobrem i Absolutem. Aby Go poznać, należy najpierw zajrzeć we własną duszę, gdzie ukryta jest prawda.
Intelekt jest ograniczony. Boga można w pełni doświadczyć i poznać wyłącznie poprzez wolę i wiarę.
Świat stworzony przez Boga jest dobry. Zło nie istnieje samo w sobie - pojawia się, gdy człowiek odwraca się od dobra.