Charakterystyka Stomila
Stomil, ojciec Artura w dramacie Sławomira Mrożka, to uosobienie skrajnej awangardy i buntu przeciwko wszelkim normom społecznym. Jako niespełniony artysta skupia się wyłącznie na absurdalnych eksperymentach teatralnych, całkowicie ignorując rozpad własnej rodziny. Jego bierność wobec romansu żony z Edkiem obnaża słabość pokolenia dawnych buntowników, którzy w zderzeniu z brutalną siłą stają się bezradni.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Manifestacja wolności w piżamie
Stomil to potężny mężczyzna z olbrzymią, siwą czupryną, którą Mrożek w didaskaliachTekst poboczny w dramacie, wskazówki autora dotyczące m.in. wyglądu postaci czy scenografii. określa mianem lwiej. Zamiast pełnić rolę głowy rodziny, całymi dniami snuje się po domu w rozchełstanej piżamie. Nie dba o higienę, wiecznie ziewa i się przeciąga. Ten niedbały strój to jego osobisty manifest wolności i odrzucenia formy.
Sytuacja zmienia się radykalnie w trzecim akcie, gdy Artur siłą narzuca domownikom powrót do tradycji. Stomil pojawia się wtedy gładko uczesany, wypomadowany, w za ciasnym piaskowym garniturze i białych kamaszkach. Czuje się w tym stroju fatalnie. Sam przyznaje, że ostatni raz wyglądał tak czterdzieści lat wcześniej. Z nieskrywaną ulgą wita moment, w którym znów może zrzucić krępujący gorset konwenansów.
Niszczyciele tradycji
W młodości Stomil prowadził niezwykle swobodny tryb życia i cieszył się powodzeniem u kobiet. Gdy poznał Eleonorę, wspólnie wypowiedzieli wojnę tradycji. Ich największym triumfem był skandal obyczajowy wywołany w operze, który matka Artura wspomina z ogromnym sentymentem.
Stomil, pamiętasz, jak rozbijaliśmy tradycję? Posiadłeś mnie w oczach mamy i papy, podczas premiery „TannhäuseraOpera Ryszarda Wagnera; wybór tego wzniosłego dzieła na tło skandalu podkreśla skalę buntu bohaterów.”, w pierwszym rzędzie foteli, na znak protestu. Straszny był skandal. Gdzie te czasy, kiedy to jeszcze robiło wrażenie. Starałeś się wtedy o moją rękę.
Stomil i Eleonora reprezentują pokolenie awangardy dwudziestolecia międzywojennego. Ich młodzieńczy bunt polegał na niszczeniu starych form, religii i moralności. W świecie „Tanga” ten bunt okazał się aż nazbyt skuteczny – zniszczyli wszystko, pozostawiając swojemu synowi jedynie chaos i brak jakichkolwiek punktów odniesienia.
Sztuka ponad życiem
Obsesją bohatera jest ciągłe poszukiwanie nowych form wyrazu. Jego główną metodą działania pozostaje eksperyment teatralnyDziałanie artystyczne odrzucające tradycyjną fabułę i logikę na rzecz szoku, absurdu lub czystej formy.. Stomil nie opiera swojej sztuki na intelekcie czy precyzyjnym planie. Działa intuicyjnie. Przekracza kolejne granice, licząc na łut szczęścia i historyczny przełom. Efekty tych poszukiwań są zazwyczaj mizerne.
Największym i najbardziej destrukcyjnym eksperymentem Stomila okazuje się wprowadzenie do domu Edka. Ten prymitywny człowiek fascynuje artystę swoją autentycznością. Obecność chama w inteligenckim saloniePrzestrzeń tradycyjnie kojarzona z kulturą wysoką, dobrymi manierami i dyskusjami elit, którą w dramacie profanuje Edek. to dla Stomila ostateczne pogwałcenie norm. Eksperyment wymyka się jednak spod kontroli.
Upadek autorytetu
Artur trafnie diagnozuje ojca, twierdząc, że artyści nie są mężczyznami. Stomil doskonale wie o romansie Eleonory z Edkiem. Mimo to nie robi absolutnie nic, by przerwać tę sytuację. Wygodniej jest mu udawać, że zdrada to po prostu kolejny przejaw nowoczesności i wyzwolenia z okowów moralności.
Kiedy syn wciska mu do ręki rewolwer i zmusza do obrony honoru, Stomil tchórzy. Zamiast strzelać do kochanka żony, woli grać z nim w karty. Artur podsumowuje tę postawę bezlitośnie:
W eksperymentach ojciec jest gigant, ale w życiu – struchlały tatuś.
Ta bierność obnaża całkowitą klęskę Stomila. Dawny buntownik stał się zakładnikiem własnej ideologii. W zderzeniu z brutalną, fizyczną siłą Edka, awangardowy artysta okazuje się żałosny i całkowicie bezradny.