Sztuka grecka - rozwój
Sztuka starożytnej Grecji ewoluowała przez stulecia, przechodząc od surowych form geometrycznych do niezwykle realistycznych i dynamicznych rzeźb. Jej rozwój dzieli się na trzy główne etapy: archaiczny, klasyczny oraz hellenistyczny. To właśnie w tym czasie wykształciły się klasyczne porządki architektoniczne i kanony piękna, które ukształtowały całą późniejszą kulturę europejską.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Zanim narodziła się właściwa sztuka grecka, w basenie Morza Egejskiego rozwijała się sztuka egejskaTwórczość rozwijająca się na Krecie, Cykladach i w Mykenach w latach 3000-1100 p.n.e.. Właściwa sztuka grecka obejmuje twórczość od 1150 r. p.n.e. do 30 r. n.e. i dzieli się na trzy wyraźne epoki.
Okres archaiczny (1150-480 p.n.e.)
- 1150-900 p.n.e.Okres ciemny
Zachowało się niewiele zabytków, głównie proste zdobnictwo ceramiczne.
- 900-720 p.n.e.Wczesny archaizm
Powstają pierwsze kamienne świątynie i ceramika w stylu geometrycznym.
- 720-620 p.n.e.Dojrzały archaizm
Kształtują się porządki architektoniczne pod wpływem Wschodu.
- 620-480 p.n.e.Późny archaizm
Rozwój malarstwa wazowego i monumentalnej architektury.
Wczesny etap przyniósł rozwój stylu geometrycznego. Najlepszym tego przykładem są wazy dipylońskieWielkie naczynia nagrobne zdobione wzorami geometrycznymi, odnalezione przy bramie Dipylon w Atenach.. Z czasem Grecy zaczęli budować kamienne świątynie otoczone zewnętrzną kolumnadą, wzorując się na budowlach egipskich. Wtedy też wykształciły się dwa podstawowe porządki architektoniczne.
Surowy i masywny. Kolumna nie ma bazy, jej trzon pokrywają żłobienia, a głowica składa się z prostej poduszki i kwadratowej płyty.
Lżejszy i bardziej ozdobny. Kolumna stoi na bazie, jest smuklejsza, a jej głowicę zdobią charakterystyczne ślimacznice (woluty).
Rzeźba tego czasu była statyczna i sztywna. Postaci ukazywano zawsze frontalnie, z rękami opuszczonymi wzdłuż tułowia, co mocno przypominało sztukę starożytnego Egiptu. Dominowały posągi nagich młodzieńców, czyli kurosyArchaiczny posąg nagiego, stojącego młodzieńca z delikatnym uśmiechem na twarzy., oraz ubranych dziewcząt (kory). Pod koniec epoki archaicznej w ceramice wyodrębniły się dwa style: czarnofigurowy (czarne sylwetki na czerwonym tle) oraz czerwonofigurowy (czerwone postaci na czarnym tle).
Okres klasyczny (480-330 p.n.e.)
Początek tej epoki wyznacza zwycięska bitwa pod Salaminą. To czas największej świetności greckiej kultury. Artyści odeszli od archaicznej sztywności. Zaczęli ukazywać ludzkie ciało w ruchu, a głównym materiałem rzeźbiarskim stał się marmur oraz brąz. Świetnym przykładem wczesnoklasycznej dynamiki jest brązowy posąg Woźnicy z Delf.
Złoty wiek przypadł na czasy Peryklesa. Głównym ośrodkiem artystycznym stały się Ateny. Sztuka opierała się na trzech żelaznych zasadach: symetrii, rytmie i harmonii. Na Akropolu stanęły monumentalne budowle: Partenon, Erechtejon czy świątynia Hefajstosa.
Wielka trójka rzeźbiarzy okresu klasycznego to Fidiasz, Poliklet i Myron. Fidiasz tworzył gigantyczne posągi bogów (Zeus Olimpijski, Atena Partenos). Poliklet opracował matematyczny kanon proporcji ludzkiego ciała. Z kolei Myron zasłynął Dyskobolem - rzeźbą chwytającą sportowca w ułamku sekundy przed rzutem.
Pod koniec okresu klasycznego (po 404 r. p.n.e.) potęga Aten osłabła. Inicjatywę przejęły inne miasta, takie jak Efez czy Milet. Architektura zaczęła służyć codziennemu życiu - masowo wznoszono teatryBudowla z półkolistą widownią i okrągłą sceną, służąca wystawianiu dramatów., magazyny i budynki użyteczności publicznej.
Okres hellenistyczny (330 p.n.e. - 30 n.e.)
Ekspansja militarna Aleksandra Macedońskiego sprawiła, że kultura grecka rozlała się na tereny Egiptu, Syrii i Mezopotamii. Greckie tradycje wymieszały się z wpływami orientalnymi. Artyści porzucili klasyczną idealizację na rzecz skrajnego naturalizmu. Rzeźby stały się pełne dynamiki, bólu i gwałtownych emocji.
Z tego czasu pochodzą najbardziej rozpoznawalne dzieła starożytności: Grupa Laokoona, Nike z Samotraki oraz Wenus z Milo. Twórcy chętnie stosowali kompozycję stożkowąUkład rzeźby wpisany w bryłę stożka, nadający dziełu dynamikę i wielowymiarowość., która zmuszała widza do oglądania rzeźby ze wszystkich stron.
W architekturze dominowało budownictwo użytkowe. Wykształcił się również trzeci, najbardziej ozdobny porządek architektoniczny.
Najbardziej dekoracyjny ze stylów. Wyróżnia go smukła głowica w kształcie koszyka, uformowana z dwóch rzędów mocno rozchylonych liści akantuRoślina o silnie powycinanych liściach, popularny motyw zdobniczy w antyku..