Kultury Mezopotamii
Mezopotamia, położona w żyznej dolinie Tygrysu i Eufratu, stanowi kolebkę najstarszych cywilizacji starożytności, w tym Sumerów, Babilończyków i Asyryjczyków. To właśnie tam w trzecim tysiącleciu p.n.e. wynaleziono pismo, co zapoczątkowało rozwój literatury i utrwalanie wierzeń. Z tego kręgu kulturowego pochodzą fundamentalne dla epoki antyku teksty, takie jak epos o Gilgameszu oraz babiloński mit kosmogoniczny.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Kolebka cywilizacji i pismo
Mezopotamia to obszar, na którym rozwijały się potężne państwa starożytności: Sumer, Babilonia i Asyria. Z perspektywy rozwoju europejskiej kultury największe znaczenie miała cywilizacja sumeryjska. Sumerowie osiedlili się w Mezopotamii około 3000 r. p.n.e. W okresie III tysiąclecia p.n.e. stworzyli pismo klinoweNajstarszy system piśmienniczy, polegający na wyciskaniu znaków trzcinowym rylcem na glinianych tabliczkach.. Ten wynalazek zrewolucjonizował komunikację i pozwolił na utrwalenie dorobku intelektualnego całej epoki.
Wierzenia Sumerów
Podstawą religii sumeryjskiej był politeizmWiara w wielu bogów, z których każdy opiekuje się inną sferą życia lub zjawiskiem natury.. Wokół swoich bóstw Sumerowie osnuli bogatą sieć mitów, pieśni i modlitw. Ich system wierzeń wykazuje pewne podobieństwa do późniejszej mitologii greckiej. Prarodzicielką świata była bogini Nammu. Zrodziła ona boga niebios, Anu, od którego wywodziła się cała rzesza pomniejszych bóstw zarządzających światem.
Najstarsze teksty literackie
Kultura mezopotamska wydała na świat teksty, które uznajemy za najstarsze zabytki literatury. Zapisywano je na glinianych tabliczkach, dzięki czemu przetrwały tysiąclecia.
Najstarsze dzieło literackie świata (ok. 2300–2200 r. p.n.e.), wierszowany epos zapisany w dwunastu księgach. Opowiada o władcy Uruk, w dwóch trzecich bogu i w jednej trzeciej człowieku.
Babiloński epos kosmogoniczny zapisany na siedmiu tabliczkach. Przedstawia proces stworzenia świata i porządkowania chaosu przez bogów.
Opowieść o Gilgameszu
Fabuła Eposu o Gilgameszu skupia się na relacji tytułowego władcy z Enkidu. Bogowie stwarzają z gliny praczłowieka Enkidu i wysyłają go przeciwko potężnemu królowi. Po początkowej wrogości bohaterowie zaprzyjaźniają się i wspólnie dokonują heroicznych czynów.
Przełomem w akcji jest choroba i śmierć Enkidu. Zrozpaczony Gilgamesz wyprawia przyjacielowi wspaniały pogrzeb. Świadomość własnej śmiertelności przeraża władcę, dlatego wyrusza on w długą podróż, by zdobyć w krainie zmarłych środek zapewniający wieczne życie. Ostatecznie ponosi klęskę, a epos staje się uniwersalną opowieścią o nieuchronności ludzkiego losu.
Podczas swoich wędrówek Gilgamesz spotyka Utnapisztima – człowieka, który przeżył wielki potop i zyskał nieśmiertelność. Sumeryjski i babiloński mit o potopie wykazuje uderzające podobieństwo do biblijnej historii o Arce Noego, co dowodzi silnego przenikania się kultur na starożytnym Bliskim Wschodzie.
Wkład Babilonii
Ogromny wpływ na rozwój literatury europejskiej miała również kultura babilońska. Babilończycy przejęli i rozwinęli dorobek Sumerów, tworząc własne monumentalne dzieła. Najbardziej znanym z nich jest wspomniany epos Enuma elisz, który stanowił fundament religijnego i kulturowego życia starożytnej Mezopotamii.