Ważne terminy - heksametr, retardacja, porównanie homeryckie

Heksametr Aby wyjaśnić pojęcie heksametru należy najpierw odwołać się do pojęcia stopy. Stopa, jak podaje Słownik terminów literackich, jest to najmniejsza powtarzająca się regularnie rytmiczna cząstka wersu o ustalonej postaci sylabiczno-iloczasowej lub sylabiczno-akcentowej – tzn. mająca stałą ilość sylab o odpowiedniej długości lub o odpowiednim rozłożeniu akcentów. W literaturze greckiej stopa jest to zespół sylab zwierających samogłoski długie i krótkie (ponieważ w języku greckim występuje iloczas – rozróżnienie długości trwania samogłosek), w literaturze polskiej – akcentowanych bądź nieakcentowanych. Sylabom zawierającym głoski długie odpowiadają sylaby akcentowane, sylabom z głoskami krótkimi – nieakcentowane. Podstawowe stopy to („–” oznacza samogłoskę długą, „v” – krótką) - Trochej (– v) - Jamb (v –) - Amfibrach (v – v) - Anapest (v v –) - Daktyl (– v v) - Spondej (– –) Warto jeszcze dodać, że podział na stopy nie pokrywa się z podziałem na wyrazy. Heksametr jest wersem 6-stopowym (na co wskazuje nazwa; „hex” – z gr. sześć, „metron” – z gr. miara), w którym pierwsze pięć stóp to daktyle (opcjonalnie zastąpione przez spondeje), stopa ostatnia to trochej lub spondej według schematu: – v v / – v v / – v v / – v v / – v v / – v W pierwszym wersie Iliady trzeci i drugi daktyl został właśnie zastąpiony spondejem: Ménin a / éjde the / a Pe / léja / deo Achi / léos – v v / – v v / – – / – – / – v v / – v Samogłoski długie są oznaczone kreską na górze, samogłoski „e” i „o” w słowie „Peléiadeo” tworzą dyftong (dwusamogłoskę), który także jest długi. Porównanie homeryckie Typowe dla eposu są szeroko rozbudowane porównania o niezwykłej strukturze, zwłaszcza dłuższe. W Iliadzie naliczono ich dwieście, cztery razy więcej niż w Odysei. Charakterystyczne dla takiego porównania jest to, że jego drugi człon („jak”) stanowi oddzielną, epizodyczną scenkę. Narrator zostawia jakby akcję poematu, rozwijając stworzony przez siebie obraz, i dopiero zakończenie, pokazujące obiekt porównania („tak”) powraca do właściwego toku akcji. Oto przykład porównania homeryckiego, zaczerpnięty z Iliady:

„Kiedy zbliżyły się wojska nacierające na siebie, Wręcz się zderzyły puklerze i włócznie, i mężów zawziętość W zbroje spiżowe odzianych, a w środku tarcze wypukłe Zwarły się jedne z drugimi. Zgiełk straszny o niebo uderzył. Razem zmieszały się skargi i krzyk radosny zwycięzców – Tych, co ginęli, i ciosy wymierzających. Krwi strumień Spłynął na ziemię, J A K bystre potoki z gór spadające Razem spływając w dolinę zmieszają swe rwące wody Z wielkich dwóch źródeł w głębokiej wytryskując dolinie – Z dala od gór szum tej wody do trzód pasterza dociera – T A K gdy zmieszały się wojska, zgiełk wybuchł straszny i wrzawa”

Retardacja – chwyt kompozycyjny polegający na celowym odsuwaniu i opóźnianiu zdarzenia, które wzbudzać może szczególne zaciekawienie odbiorcy i mobilizować jego oczekiwania. Retardacja służy stopniowaniu napięcia, odwlekając następowanie zdarzeń przełomowych dla biegu akcji przez wprowadzanie długiego, drobiazgowego opisu lub piętrzenie utrudnień i powikłań sytuacyjnych