Sztuka rzymska
Sztuka starożytnego Rzymu to fascynująca mieszanka rodzimych tradycji italskich, wpływów etruskich i potężnej inspiracji kulturą podbitej Grecji. Rzymianie zasłynęli przede wszystkim jako wybitni inżynierowie, wprowadzając do architektury beton, łuki oraz monumentalne sklepienia. Ich osiągnięcia, od potężnych akweduktów po kunsztowną ceramikę, ukształtowały materialne dziedzictwo całego imperium.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Od osady do imperium
Terminem sztuka starożytnego Rzymu określamy twórczość rozwijającą się w mieście nad Tybrem oraz w podległych mu prowincjach. Obejmowała ona okres od VI wieku p.n.e. aż do końca IV wieku n.e., kiedy to cesarstwo podzieliło się na część wschodnią i zachodnią. Nie była to sztuka jednorodna – czerpała z tradycji podbijanych ludów, tworząc nową, uniwersalną jakość.
Najstarszy etap rozwoju rzymskiej kultury wiąże się z panowaniem królów etruskichStarożytny lud zamieszkujący Italię przed dominacją Rzymian, od którego przejęto m.in. pismo, wróżbiarstwo i techniki inżynieryjne.. Trwał on przez pierwsze dwa stulecia republiki, aż do najazdu Galów w 390 roku p.n.e. To właśnie wtedy zwykła osada przekształciła się w prawdziwe miasto. Wytyczono ulice, zbudowano potężny kanał odwadniający Cloaca Maxima oraz wyznaczono Forum RomanumNajstarszy plac miejski w Rzymie, polityczne, religijne i towarzyskie serce starożytnego miasta.. Z tego czasu pochodzi również najstarsza monumentalna budowla – świątynia Jowisza Kapitolińskiego.
-
390 p.n.e.Najazd Galów na Rzym
Zniszczenie miasta wymusza jego gruntowną odbudowę i przyspiesza rozwój urbanistyczny.
-
146 p.n.e.Podbój Grecji
Masowy napływ greckich dzieł sztuki i artystów do Rzymu całkowicie odmienia rzymską estetykę.
-
79 n.e.Wybuch Wezuwiusza
Zasypanie Pompejów popiołem wulkanicznym, co paradoksalnie konserwuje rzymskie malarstwo ścienne dla potomnych.
Rzeźba, triumf i greckie inspiracje
Po zniszczeniach galijskich Rzymianie w połowie IV wieku p.n.e. ruszyli z odbudową. Przejęli od Etrusków zaawansowane techniki architektoniczne oraz sztukę odlewania rzeźb w brązie. Ówczesne posągi przedstawiały naturalnej wielkości bohaterów i wodzów ubranych w zbroje lub togiWierzchni strój obywateli rzymskich w formie długiego, drapowanego pasa materiału, symbolizujący status społeczny.. Wizerunki bogów tworzono w podobnym stylu, ale używano do tego wypalanej gliny.
Specyficzną formą wczesnego malarstwa rzymskiego były pejzaże. Przedstawiały one podbite miasta i noszono je na wielkich planszach podczas pochodów triumfalnych wodzów.
Prawdziwy przełom nastąpił po podboju Grecji. Do Italii napłynęły tysiące zrabowanych rzeźb i obrazów. Sztuka rzymska narodziła się wtedy po raz drugi – tym razem pod absolutnym dyktatem estetyki zwyciężonych Greków.
Inżynieria, która przetrwała tysiąclecia
Rzymianie byli pragmatykami. Ich największy wkład w historię sztuki to architektura i rozwiązania inżynieryjne. Udoskonalili konstrukcje łukowe i sklepienia, co pozwoliło im zrezygnować z gęstego lasu kolumn, charakterystycznego dla świątyń greckich.
Rewolucyjny materiał (opus caementicium) z wapna, popiołów wulkanicznych, wody i gruzu. Pozwolił na wznoszenie ogromnych kopuł, takich jak ta w Panteonie.
Zastosowanie łuku umożliwiło budowę wielopoziomowych akweduktów, mostów oraz monumentalnych amfiteatrów (Koloseum).
Opanowanie techniki wyrobu wodoodpornych zapraw, tynków oraz wypalania cegły otworzyło drogę do budowy wielkich kompleksów użyteczności publicznej. Powstawały potężne akweduktyWodociąg doprowadzający wodę ze źródeł do miast, często przybierający formę wielopiętrowych, arkadowych mostów., mosty, fora, mauzolea i termyPubliczne łaźnie rzymskie, pełniące funkcje nie tylko higieniczne, ale też sportowe, kulturalne i towarzyskie.. Do dziś podziw budzą takie konstrukcje jak Koloseum czy Panteon.
Rzemiosło i codzienne piękno
Rzymskie rzemiosło rozwijało się w cieniu wzorców greckich. Popyt dworu cesarskiego napędzał produkcję luksusowych naczyń ze srebra i gliny. Złoty wiek tej twórczości przypadł na rządy Augusta i Tyberiusza. Srebrne puchary wykonywano z podwójnej blachy – wewnątrz były gładkie, a na zewnątrz zdobił je wytłaczany na matrycach reliefPłaskorzeźba, kompozycja rzeźbiarska wykonana na płycie, z której wystają wyrzeźbione formy. o motywach mitologicznych lub historycznych.
Masowym odbiorcom służyła ceramika. Już w III wieku p.n.e. w północnej Italii produkowano naczynia z czarną polewą. W połowie I wieku p.n.e. wyparła je ceramika z jasnoczerwonej gliny z błyszczącą polewą, wytwarzana głównie na południu półwyspu. Miski, kielichy i talerze zdobiono wypukłymi wzorami roślinnymi i figuralnymi, wyciskanymi na kole garncarskim. Najsłynniejsza była ceramika aretyńska (od miasta Arezzo). W prowincjach wytwarzano z kolei naczynia typu terra sigillata – ich nazwa pochodzi od stempli firmowych (sigillum), którymi warsztaty sygnowały swoje wyroby.
Malarstwo ukryte pod popiołem
Wiedzę o rzymskim malarstwie zawdzięczamy katastrofie. Najlepiej zachowane freskiTechnika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na mokrym tynku, co gwarantuje niezwykłą trwałość barw. pochodzą z domów w Pompejach, zasypanych popiołem po wybuchu Wezuwiusza. Ukazują one ewolucję tej sztuki od połowy II wieku p.n.e. do 79 roku n.e.
Wybuch Wezuwiusza w 79 r. n.e. zabił tysiące ludzi, ale gruba warstwa gorącego popiołu zadziałała jak kapsuła czasu. Odcięcie dostępu powietrza sprawiło, że kolory pompejańskich fresków przetrwały do naszych czasów w niemal nienaruszonym stanie.
Malarstwo z późniejszego okresu cesarstwa jest niemal nieznane. Zachowały się jedynie nieliczne freski z II wieku w grobowcach oraz fragmenty zdobień wnętrz z III wieku w Rzymie i Ostii. Badacze wyróżniają w tym czasie dwa główne style. Styl iluzjonistyczny przedstawiał postacie na tle rozbudowanych pejzaży lub elementów architektonicznych, dając złudzenie głębi. Z kolei styl późnorzymski charakteryzował się malarstwem figuralnym umieszczanym na neutralnym tle, w polach obramowanych wyraźnymi, czerwonymi pasami.