Bohaterowie
Artykuł omawia konstrukcję postaci w „Kartotece” Tadeusza Różewicza. Główny Bohater to pozbawiony tożsamości everyman, reprezentujący pokolenie okaleczone przez II wojnę światową. Postacie drugoplanowe pełnią funkcję żywych wspomnień i społecznych klisz, które przewijają się przez jego pokój niczym przez otwartą ulicę.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Bohater bez właściwości
Tadeusz Różewicz w didaskaliach wyraźnie zaznacza, że główna postać dramatu wymyka się tradycyjnym klasyfikacjom.
„Jest to człowiek bez określonego dokładniej wieku, zajęcia i wyglądu.”
W jednej scenie jest dojrzałym, czterdziestoletnim mężczyzną, by za chwilę zmienić się w małego chłopca. Nosi wiele imion: Wiktor, Staś, Henryk, Dzidek. Jego tożsamość płynnie dostosowuje się do osób, z którymi akurat wchodzi w interakcję. Jest jednym z tłumu, człowiekiem bez twarzy i zawodu.
Bohater staje się współczesnym everymanem(z ang. każdy człowiek) – w literaturze postać pozbawiona indywidualnych cech, reprezentująca całą ludzkość lub określoną zbiorowość.. Reprezentuje pokolenie KolumbówGeneracja polskich pisarzy urodzonych około 1920 roku, których wchodzenie w dorosłość zbiegło się z wybuchem II wojny światowej. – ludzi brutalnie doświadczonych grozą II wojny światowej. Przeżyta trauma odebrała mu niewinność, wiarę w miłość i szacunek do dawnych wartości. Została w nim tylko wewnętrzna pustka, cynizm i całkowita bierność wobec otaczającego świata.
Postacie drugoplanowe – żywa kartoteka
Przez pokój Bohatera nieustannie przewijają się inne osoby. Przestrzeń ta traci prywatny charakter i przypomina ruchliwą ulicę. Pojawiają się tu między innymi Rodzice, Wujek, Pan z przedziałkiem, Gość w cyklistówce czy Tłusta kobieta. Nie są to pełnokrwiste postaci psychologiczne, ale raczej fragmenty wspomnień, natrętne myśli lub uosobienia społecznych stereotypów.
Brak spójności postaci w dramacie ściśle wiąże się z tytułem utworu. Ludzie przewijający się przez pokój Bohatera to tytułowa „kartoteka” – zbiór luźnych fiszek, przypadkowych wspomnień i ról społecznych. Różewicz pokazuje w ten sposób rozpad ludzkiej osobowości po doświadczeniach wojennych.
Większość z nich wygłasza swoje kwestie i po prostu odchodzi. Różewicz celowo pozbawia ich głębi. To figury płaskie, nijakie, często zredukowane do jednej cechy fizycznej lub rekwizytu. Przypominają karykatury samych siebie. Wyłamują się z tego schematu jedynie Dziewczyna, Sekretarka i Dziennikarz, którzy próbują wymusić na Bohaterze konkretne działanie, odpowiedź lub zajęcie stanowiska.
Parodia antyku
W dramacie pojawia się również Chór Starców. To bezpośrednie, ironiczne nawiązanie do antycznej tragedii greckiejKlasyczny gatunek dramatu, w którym chór komentował wydarzenia, reprezentował głos ludu i oceniał moralne wybory bohatera.. U Różewicza starcy nie wnoszą jednak żadnej mądrości życiowej ani nie tłumaczą sensu wydarzeń. Piją kawę, plotkują i wygłaszają banalne komunały, potęgując jedynie wrażenie absurdu i chaosu panującego w życiu Bohatera.