Czas i miejsce akcji dramatu
Akcja dramatu Tadeusza Różewicza toczy się w nieokreślonym dokładnie czasie, w realiach powojennej Polski przełomu lat 50. i 60. XX wieku. Miejscem wydarzeń jest zwykły, przechodni pokój Bohatera, przez który nieustannie przewijają się postaci z jego przeszłości i teraźniejszości. Kompozycja utworu zrywa z tradycyjnym podziałem na akty, wprowadzając symultaniczność zdarzeń i płynne przenikanie się przestrzeni realistycznej z surrealistyczną.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Rozbicie tradycyjnego czasu akcji
Różewicz nie określa precyzyjnie ram czasowych swojego utworu. Wydarzenia rozgrywają się współcześnie, w powojennej Polsce. Analizując biografię głównego bohatera, można założyć, że właściwa akcja toczy się na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Chronologia w dramacie ulega jednak całkowitemu rozbiciu.
Na scenie panuje symultanicznośćTechnika polegająca na jednoczesnym ukazywaniu zdarzeń, które w rzeczywistości dzieli dystans czasowy lub przestrzenny.. Teraźniejszość płynnie miesza się z przeszłością. Widz ogląda fragmenty dzieciństwa Bohatera, epizody z jego partyzanckiej młodości oraz moment zdawania egzaminu dojrzałości. Wszystkie te plany czasowe współistnieją w jednym momencie. Tworzą chaotyczny strumień świadomości, w którym wspomnienia nakładają się na bieżące wydarzenia.
Pokój, przez który przechodzi ulica
Fizyczną przestrzenią dramatu jest sypialnia Bohatera. Didaskalia opisują ją jako zwykły, przeciętny pokój. Kluczowym elementem scenografii są drzwi umieszczone w naprzeciwległych ścianach. Taki układ sprawia, że pomieszczenie staje się przestrzenią otwartą. Przez pokój Bohatera dosłownie przechodzi ulica, a do środka wchodzą przypadkowi przechodnie.
Motyw pokoju-ulicy to nawiązanie do poczucia wyobcowania i braku prywatności, charakterystycznego dla powojennej rzeczywistości. Bohater Różewicza nie ma bezpiecznego azylu – świat zewnętrzny brutalnie wdziera się w jego najbardziej intymną przestrzeń, uniemożliwiając mu odpoczynek i uporządkowanie myśli.
Umeblowanie ogranicza się do absolutnego minimum. Pod ścianą stoi łóżko – centralny punkt, z którego Bohater biernie obserwuje otoczenie. Uzupełnieniem wystroju są stół, etażerka i dwa krzesła. Zwykłe sprzęty kontrastują z absurdalnymi zdarzeniami, które mają miejsce w pomieszczeniu.
Surrealizm i ciągłość wydarzeń
Przestrzeń w utworze nie jest stała. Sceneria realistyczna ustępuje miejsca wizjom sennym i wspomnieniom. Zależnie od pojawiających się postaci, pokój transformuje w kawiarnię, salę egzaminacyjną lub biuro. Zmiany te zachodzą w wyobraźni Bohatera, bez fizycznej zmiany dekoracji.
Akcja toczy się nieprzerwanie od pierwszej do ostatniej minuty. Różewicz zrezygnował z klasycznego podziału na akty i sceny. Poszczególne epizody następują bezpośrednio po sobie, tworząc kompozycję otwartąUkład dzieła pozbawiony wyraźnego początku, punktu kulminacyjnego i zamkniętego zakończenia, sugerujący ciągłość zdarzeń.. Taki zabieg potęguje wrażenie chaosu i fragmentaryczności ludzkiego życia, oddając stan psychiczny pokolenia ocalałego z wojny.