Kompozycja utworu
Kompozycja dramatu Tadeusza Różewicza zrywa z klasycznymi regułami teatru, wprowadzając formę otwartą i pozbawioną logicznego ciągu przyczynowo-skutkowego. Rozbita struktura utworu odzwierciedla wewnętrzny chaos Bohatera oraz traumę pokolenia ocalałego z II wojny światowej. Mimo pozornego nieładu, tekst opiera się na trzech ukrytych zasadach organizujących: filozoficznej, literackiej i onirycznej.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Odrzucenie klasycznych reguł
Konstrukcja utworu jest całkowicie otwarta. Różewicz świadomie odrzuca zasadę trzech jednościWymóg dramatu klasycznego ograniczający akcję do jednego wątku, jednego miejsca i czasu nieprzekraczającego 24 godzin.. Czas w dramacie nie płynie linearnie, lecz jest synchroniczny. Bohater w tej samej chwili jest małym chłopcem i dorosłym mężczyzną po przejściach.
Miejsce akcji ulega ciągłym transformacjom. Zwykły pokój płynnie zmienia się w kawiarnię, gwarną ulicę lub biuro. Fabułę tworzą luźne, pozornie niepowiązane ze sobą epizody. Pojawia się tu również ironiczne nawiązanie do antyku – Chór Starców. Zamiast wzniosłych komentarzy wygłasza on jednak banalne komunały i codzienne frazesy.
Sens rozbitej formy
Taki chaos kompozycyjny ma głębokie uzasadnienie. Rozbita, poszarpana struktura tekstu to lustrzane odbicie psychiki Bohatera. Oddaje ona stan emocjonalny całego pokolenia KolumbówGeneracja polskich pisarzy urodzonych około 1920 roku, których wchodzenie w dorosłość zbiegło się z wybuchem II wojny światowej.. Ludzie ci, obciążeni doświadczeniami II wojny światowej, utracili dawny system wartości. Nie potrafią na nowo poskładać swojej tożsamości w spójną całość.
Różewicz stworzył w ten sposób nowy typ sztuki, nazywany często dramatem otwartym lub teatrem poetyckim. Sam autor twierdził, że tradycyjna, zamknięta forma teatralna wyczerpała się i nie jest w stanie opisać skomplikowanej, powojennej rzeczywistości.
Ukryty porządek w chaosie
Mimo programowego braku logiki, w utworze funkcjonują trzy ukryte zasady organizujące tekst:
- Zasada filozoficzna. Dramat ukazuje model rozwoju ludzkiej osobowości. Bohater początkowo przypomina dziecko, które dopiero poznaje własne ciało i otoczenie. Budzi się bez ukształtowanych poglądów. Dopiero przez zderzenie z innymi ludźmi próbuje zbudować swoją tożsamość, co ostatecznie prowadzi do jej całkowitego rozpadu.
- Zasada literacka. Różewicz prowadzi nieustanną grę z polską tradycją romantyczną i młodopolską. Tekst naszpikowany jest aluzjami do Wesela i Wyzwolenia Stanisława Wyspiańskiego. Pojawiają się w nim również bezpośrednie cytaty z twórczości Adama Mickiewicza czy Jana Kochanowskiego.
- Zasada oniryczna. Cała akcja przypomina senny koszmar. Sztuka rozpoczyna się przebudzeniem, a kończy zaśnięciem Bohatera. Przez jego pokój przewija się korowód dziwnych postaci. Wygłaszają one absurdalne, surrealistyczneKierunek w sztuce odrzucający racjonalizm, czerpiący z marzeń sennych, podświadomości i halucynacji. kwestie, a same wydarzenia są całkowicie pozbawione logicznej ciągłości.