Koncepcja rzeczywistości:
Rzeczywistość w dramacie Tadeusza Różewicza to przestrzeń pozbawiona logiki, w której zacierają się granice między prywatnym pokojem a ruchliwą ulicą. Świat przedstawiony opiera się na absurdzie i braku autentycznej komunikacji między ludźmi. Bohaterowie egzystują w pustce ideowej, skupiając się wyłącznie na zaspokajaniu podstawowych, biologicznych potrzeb.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Groteska i absurd codzienności
Świat przedstawiony w Kartotece tylko z pozoru przypomina naszą codzienność. Szybko okazuje się, że rządzi nim groteskaKategoria estetyczna łącząca sprzeczności, np. komizm z tragizmem, absurd z realizmem.. Pokój Głównego Bohatera nie ma ścian, przez jego środek przechodzi ulica, a obcy ludzie traktują to miejsce jak przestrzeń publiczną. Postaci pojawiające się na scenie przypominają karykatury samych siebie. Są fałszywe, śmieszne i pozbawione głębi. Wujek trafnie podsumowuje tę kondycję słowami: „czasy są niby duże, ale ludzie trochę mali”.
Kryzys komunikacji i upadek wartości
Ludzie w dramacie Różewicza mijają się bez celu. Prowadzą dialogi, które przypominają dwa równoległe monologi. Mówią do siebie, ale w ogóle się nie słuchają. Brakuje im jakichkolwiek wyższych idei czy moralnego drogowskazu. Rzeczywistość otaczająca Bohatera jest płaska, pozbawiona duchowego wymiaru. Zniknęła wiara w dawne wartości, a wojenne traumy zniszczyły dawny porządek świata.
Różewicz napisał Kartotekę w 1959 roku. Płaska, pozbawiona wartości rzeczywistość to bezpośrednie odbicie kondycji pokolenia Kolumbów. Wojna zniszczyła w nich wiarę w wielkie idee (Bóg, honor, ojczyzna), zostawiając jedynie biologiczną chęć przetrwania.
Biologizm zamiast idei
Zamiast poszukiwać sensu życia, postaci skupiają się na zaspokajaniu prymitywnych instynktów. Główny Bohater, leżąc w łóżku, dokonuje bezlitosnej diagnozy własnej egzystencji. Zadaje sobie retoryczne pytanie, które obnaża pustkę jego świata:
„Gdzie ty właściwie idziesz? (…) Do szpitala, do lodówki, do wódeczki, do udka, do nóżki dwudziestoletniej, do cycuszka…”
Te słowa wyznaczają ciasne ramy rzeczywistości w dramacie. Życie sprowadza się do jedzenia, picia, seksu i chorowania. Nie ma tu miejsca na heroizm ani wielkie czyny. To świat człowieka zmasowionegoJednostka pozbawiona indywidualności, bezrefleksyjnie podążająca za tłumem i skupiona na konsumpcji., który po prostu wegetuje z dnia na dzień.