Przygotowanie - znaczenie, charakterystyka przywódców powstania listopadowego

W „Przygotowaniu” czarci wydobywają z piekielnych oparów głównych aktorów nadchodzących wydarzeń zbrojnych. Są to kolejno: Chłopicki, Czartoryski, Skrzynecki, Niemcewicz, Lelewel i Krukowiecki. Sam fakt, że przywódców powstania listopadowegoZryw niepodległościowy z lat 1830–1831, skierowany przeciwko Imperium Rosyjskiemu. tworzą diabelskie moce, narzuca pejoratywnąMający negatywny, krytyczny lub obraźliwy wydźwięk. ocenę tych postaci. Słowacki kreśli portrety wodzów i polityków, opierając się na ich rzeczywistych poglądach i czynach. Wyolbrzymia ich wady fizyczne, umysłowe i moralne.

Grzegorz Józef Chłopicki – konserwatywny dyktator

Pierwszą postacią jest Grzegorz Józef Chłopicki (1771–1854). W wizji Słowackiego to człowiek stary, niezdolny do walki:

„Stary – jakby ojciec dzieci,
Nie do boju, nie do trudu;
Dajmy mu na pośmiewisko
Sprzeczne z naturą nazwisko
Nazwijmy od słowa ludu,
Kmieciów, czyli nędznych chłopów”

Poeta uderza w jego konserwatyzm, bierność militarną i uległość wobec caratuSystem absolutnych rządów w Rosji, oparty na władzy cara.. Chłopicki był dyktatoremW czasie powstania funkcja najwyższego wodza o niemal absolutnej władzy wojskowej i cywilnej. zrywu, ale od początku nie wierzył w zwycięstwo Polaków. Uważał Rosję za potęgę nie do pokonania. Działania zbrojne ograniczał do defensywy. Nawet po złożeniu dyktatury pozostał faktycznym dowódcą jako doradca Michała Radziwiłła. Przez jego niezdecydowanie i brak wiary w sukces zmarnowano szansę na rozbicie sił rosyjskich pod Grochowem.

Książę Adam Jerzy Czartoryski – ostrożny dyplomata

Drugie widmo przybiera postać księcia Adama Jerzego Czartoryskiego (1770–1861):

„Wyszedł jakiś człowiek godny (...)
Będą przed nim giąć kolana
Jest to stara twarz Rzymiana
Na pieniądzu wpół zatarta.
Dajmy mu na pośmiewisko
Sprzeczne z natura nazwisko
Ochrzcijmy imieniem Czarta.”

Czartoryski przez lata przebywał na dworze w Petersburgu. Przyjaźnił się z carem Aleksandrem I i współtworzył konstytucję dla Królestwa Polskiego po Kongresie WiedeńskimKonferencja międzynarodowa (1814–1815), która ustaliła nowy porządek terytorialny w Europie.. Słowacki szanował księcia osobiście, ale krytykował jego polityczną ostrożność. Czartoryski bał się radykalnych kroków. Liczył na interwencję dyplomatyczną państw zachodnich, zamiast na zbrojny wysiłek narodu. Po upadku powstania stanął na czele emigracyjnego Hotelu LambertKonserwatywno-liberalne ugrupowanie polityczne polskiej emigracji w Paryżu..

Jan Zygmunt Skrzynecki – wódz unikający walki

Kolejnym szatańskim tworem jest Jan Zygmunt Skrzynecki (1787–1841):

„Wódz! Chodem raka przewini,
Jak ślimak rogiem uderzy,
Sprobuje - i do skorupy
Schowa rogi - i do skrzyni
Miejskiej zniesie planów trupy”

Autor „Kordiana” nie ma dla niego litości. Skrzynecki, naczelny wódz po bitwie grochowskiej, dążył do ugody z Rosją. Powstrzymywał ofensywę wojsk polskich. Jego opieszałość i unikanie walki doprowadziły do tragicznej w skutkach bitwy pod OstrołękąJedno z najkrwawszych starć powstania listopadowego (26 maja 1831), zakończone klęską Polaków.. Wzmianka o chowaniu rogów do „skrzyni miejskiej” to aluzja do ucieczki wodza – zamiast zostać przy armii w Modlinie, przeniósł kwaterę na bezpieczną warszawską Pragę.

Julian Ursyn Niemcewicz – starzec żyjący przeszłością

Z oparów wyłania się również Julian Ursyn Niemcewicz (1758–1841):

„Starzec, jak skowronek
Zastygły nad wspomnień bryłą,
Na wpół zastygłą, przegniłą.
Poeta – rycerz – starzec – nic,(...)”

Weteran insurekcji kościuszkowskiejPolskie powstanie narodowe z 1794 roku przeciwko Rosji i Prusom. i znany pisarz jawi się tu jako żywy trup. Słowacki gani go za skrajny konserwatyzm. Niemcewicz to starzec zastygły w przeszłości, którego poezja straciła dawną moc. Jego umiarkowane poglądy polityczne zupełnie nie przystawały do rewolucyjnych potrzeb młodych powstańców.

Joachim Lelewel – chwiejny teoretyk

Piątą postacią jest historyk Joachim Lelewel (1786–1861):

„Wiecznie dławi księgarnie i mole;
I na krzywych nogach się chwieje,
Jak niepewne rządowe systema.
Chce mówić, posłuchajmy, co na świat posieje?...
Twór pokazując z kotła głowę
Czy lepiej, kiedy jest król? Czy kiedy go nie ma?...”

Poeta zarzuca mu oderwanie od rzeczywistości. Lelewel to mól książkowy o chwiejnych poglądach. Mimo ogromnego autorytetu naukowego, w kluczowych momentach brakowało mu zdecydowania. W sprawie detronizacjiOficjalne pozbawienie władcy tronu. W 1831 roku polski sejm zdetronizował cara Mikołaja I. Mikołaja I kluczył i unikał jasnych deklaracji, co Słowacki bezlitośnie punktuje w swoim dramacie.

Generał Jan Stefan Krukowiecki – zdrajca narodu

Ostatnim, szóstym tworem jest generał Jan Stefan Krukowiecki (1772–1850):

„(...) oto twór
Niszczyciel (...)
On z krwi na wierzch wypłynie – to zdrajca!
A gdy zabrzmi nad miastem dział huk,
On rycerzy ginących porzuci;
Z arki kraju wyleci jak kruk,
Strząśnie skrzydła, do arki nie wróci...
Kraj przedany on wyda pod miecz.”

To najmocniejszy zarzut w całym zestawieniu. Krukowiecki, jako gubernatorWyższy urzędnik administracyjny lub wojskowy zarządzający określonym terytorium. Warszawy i prezes Rządu Narodowego, zrezygnował z obrony stolicy. Podjął pertraktacje z Rosjanami, co doprowadziło do kapitulacji miasta. Słowacki wprost nazywa go zdrajcą i kolaborantemOsoba współpracująca z wrogiem lub władzami okupacyjnymi przeciwko własnemu państwu., który porzucił ginących żołnierzy i wydał kraj pod miecz.

Rozrachunek z mitem powstania

Słowacki obarcza przywódców bezpośrednią winą za upadek zrywu. Byli to ludzie starzy, zniedołężniali i niezdolni do ryzyka. Krytyka dotyka również korpusu oficerskiego – „wymuskanych rycerzy-ospalców” – oraz posłów sejmu powstańczego, nazwanych „zwichrzonym stadem szpaków”.