Radość życia czy surowe umartwianie się? Która postawa ascezy jest bliższa współczesnemu człowiekowi? Rozważ na podstawie Kwiatków św. Franciszka i Legendy o św. Aleksym.

Temat: Radość życia czy surowe umartwianie się? Która postawa ascezy jest bliższa współczesnemu człowiekowi? Rozważ na podstawie „Kwiatków św. Franciszka” i „Legendy o św. Aleksym”.

Teza: Franciszkański model pobożności, oparty na radosnym ubóstwie, miłości do bliźniego i akceptacji cierpienia, jest znacznie bliższy współczesnemu człowiekowi. W przeciwieństwie do surowego, izolującego umartwiania się świętego Aleksego, postawa z Asyżu nie wyklucza więzi z innymi ludźmi ani zachwytu nad światem stworzonym.

Średniowiecze wypracowało wiele wzorców życia religijnego, a dwa z nich stoją wobec siebie w wyraźnym kontraście. AscezaAsceza Dobrowolne wyrzeczenie się dóbr materialnych i przyjemności w celu osiągnięcia doskonałości duchowej. przyjmowała w tej epoce skrajnie różne formy, co doskonale widać na przykładzie literatury hagiograficznejHagiografia Dział piśmiennictwa chrześcijańskiego obejmujący żywoty świętych i legendy o nich.. Tytułowy bohater „Legendy o św. Aleksym” to człowiek, który porzuca żonę w noc poślubną, żebrze przez lata w obcym kraju, a po powrocie do rodzinnego Rzymu ukrywa się pod schodami własnego pałacu. Umiera w całkowitej anonimowości, wylewając na siebie pomyje. Jego świętość jest radykalna, samotna i bolesna dla otoczenia. Z kolei Franciszek z Asyżu, ukazany w czternastowiecznych „Kwiatkach św. Franciszka”, idzie zupełnie inną drogą. Wyrzeka się ogromnego majątku, ale otacza się braćmi. Przemawia do ptaków, oswaja dzikie zwierzęta i nazywa cierpienie doskonałą radością. Obaj bohaterowie odrzucają dobra doczesne. Jednak to model franciszkański – wspólnotowy, afirmujący życie i pełen konkretnej miłości do bliźniego – przemawia do człowieka XXI wieku znacznie mocniej niż skrajne umartwienie Aleksego.

Pierwszym argumentem za wyższością franciszkańskiego modelu jest jego wspólnotowy charakter. Biedaczyna z Asyżu nie ucieka od ludzi. Wychodzi im naprzeciw. W słynnym fragmencie o doskonałej radościDoskonała radość Franciszkańskie pojęcie oznaczające zdolność znoszenia upokorzeń i cierpienia z uśmiechem, z miłości do Chrystusa. tłumaczy bratu Leonowi, że prawdziwe szczęście nie polega na nawracaniu grzeszników, uzdrawianiu chorych ani znajomości wszystkich języków świata. Prawdziwa radość zaczyna się tam, gdzie zakonnik przychodzi przemoczony i głodny do furty klasztoru, zostaje odpędzony przez odźwiernego jak złodziej, a mimo to zachowuje spokój i wdzięczność.

Prawdziwa radość i dary Ducha Świętego polegają na pokonywaniu samego siebie i na chętnym znoszeniu cierpień, krzywd i obelg.

To paradoksalne przesunięcie sensu cierpienia dzieje się w relacji z drugim człowiekiem. Franciszek opowiada tę historię Leonowi, rozmawia z nim, uczy go. Asceza nie izoluje, lecz scala wspólnotę. Aleksy tymczasem przez szesnaście lat nie zdradza swojej tożsamości nawet rodzicom i żonie, patrząc codziennie na ich łzy. Jego świętość jest hermetyczna, zamknięta w sobie. Współczesny człowiek, dla którego relacje i więzi społeczne stanowią fundament zdrowia psychicznego, intuicyjnie odrzuca taką oziębłość.

Drugi argument dotyczy stosunku do świata naturalnego. Franciszek w „Kwiatkach” przemawia do jaskółek, by ucichły podczas kazania. Ptaki natychmiast milkną i słuchają jego słów. Święty zawiera też pokój między przerażonymi mieszkańcami Gubbio a okrutnym wilkiem, traktując drapieżnika jak zbłąkanego brata. Ta uważna, ciepła postawa wobec każdego stworzenia nie kłóci się z wyrzeczeniami. Wypływa z głębokiego przekonania, że każda istota jest darem Stwórcy i zasługuje na szacunek.

Aleksy nie zwraca najmniejszej uwagi na świat wokół siebie. Interesuje go wyłącznie własna droga do zbawienia i pośmiertna chwała, którą osiąga poprzez całkowite odcięcie się od ziemskich spraw. Współczesna wrażliwość ekologiczna, szacunek dla przyrody i myślenie o człowieku jako elemencie szerszego ekosystemu idealnie rezonują z franciszkańskim zachwytem nad stworzeniem. Obojętność rzymskiego patrycjuszaPatrycjusz W starożytnym Rzymie członek uprzywilejowanej warstwy społecznej. Ojciec Aleksego był bogatym i wpływowym rzymskim panem. na piękno natury wydaje się nam dziś obca.

Można by bronić modelu Aleksego, wskazując, że jego radykalizm jest do bólu uczciwy. Nie obiecuje przyjemności, nie łagodzi wymagań religijnych, nie szuka kompromisu z wygodą. Asceza absolutnaAsceza absolutna Skrajna forma umartwiania się, polegająca na całkowitym odcięciu od świata, zadawaniu sobie bólu i życiu w skrajnej nędzy. jest konsekwentna do samego końca. Jednak właśnie ta żelazna konsekwencja okazuje się największą słabością bohatera w oczach współczesnego odbiorcy. Aleksy zadaje ogromne cierpienie innym – młodej żonie Famianie i kochającym rodzicom. Nie pyta ich o zgodę na swój wybór. Nie daje im żadnej pociechy przez kilkanaście lat, mieszkając pod ich własnymi schodami i słuchając ich lamentów. Jego świętość jest egoistyczna. Buduje własną duszę kosztem rozpaczy bliskich. Franciszek również żąda wiele. Każe braciom znosić upokorzenia z radością, wyrzec się własności i pokładać ufność wyłącznie w Bogu. Robi to jednak razem z nimi, dzieląc ich trudny los i wspierając w chwilach zwątpienia. Heroizm wspólnotowy jest po prostu bliższy ludzkiemu doświadczeniu niż heroizm samotniczy.

Oba średniowieczne modele wywodzą się ze wspólnego impulsu – pragnienia świętości i wolności od przywiązania do rzeczy przemijających. Jednak to franciszkański obraz ascezy przetrwał w kulturze jako żywotny wzorzec. Nie dlatego, że jest łatwiejszy, ale dlatego, że pozostaje głęboko ludzki. Zakłada, że droga do Boga prowadzi przez drugiego człowieka, przez przyrodę i przez umiejętność znajdowania radości nawet w bólu. Współczesny człowiek, który nie żyje w klasztorze i nie szuka absolutnej izolacji, widzi w Franciszku kogoś, kto wybrał wolność bez odcinania się od świata. Aleksy jest wzorem heroicznym, ale zimnym i odpychającym. Franciszek z Asyżu to wzór, który potrafi jeszcze ogrzać.

Komentarz

Powyższa rozprawka stanowi wzorcowy przykład realizacji tematu maturalnego. Autor precyzyjnie formułuje tezę we wstępie i konsekwentnie jej dowodzi, odwołując się do konkretnych scen z obu lektur (rozmowa z bratem Leonem, wilk z Gubbio, ukrywanie się Aleksego pod schodami). Kompozycja jest trójdzielna i logiczna, a argumentacja wieloaspektowa – porusza kwestie relacji międzyludzkich, stosunku do natury oraz psychologicznych kosztów ascezy. Egzaminator doceni tu zwłaszcza umiejętne wprowadzenie kontrargumentu (obrona radykalizmu Aleksego) i jego natychmiastowe, merytoryczne obalenie. Tekst cechuje się bogatym słownictwem i dojrzałością sądów, unikając jednocześnie streszczania fabuły na rzecz pogłębionej analizy problemu.