Sytuacja Kościoła we Włoszech przed św. Franciszkiem

W XII wieku duchowieństwo stanowiło najpotężniejszą grupę polityczną w ówczesnym świecie. Kościół dysponował ogromnymi majątkami ziemskimi, pełnymi skarbcami i rzeszami ludzi pracujących na jego utrzymanie. Przepaść między przepychem hierarchów, otaczających się złotem i drogimi kamieniami, a codziennym życiem prostego ludu stale się powiększała. Zwykli ludzie zmagali się z głodem, chorobami i skrajnym ubóstwem.

Kryzys moralny duchowieństwa

Zewnętrznej potędze towarzyszył wewnętrzny rozkład. Autentyczne zaangażowanie religijne i troska o zbawienie zeszły na dalszy plan. Wśród ogromnej rzeszy duchownych – zarówno świeckich, jak i zakonnych – szerzyło się zgorszenie. Niższe, słabiej wykształcone warstwy kleru często dawały przykład moralnego upadku i rozpusty.

Powszechnym zjawiskiem stała się symoniaSymonia (świętokupstwo) Handel godnościami, urzędami kościelnymi, sakramentami oraz dobrami duchowymi, w tym relikwiami.. Święte relikwie traktowano jak zwykły towar lub magiczny lek, na którym można było szybko i łatwo zarobić.

Poszukiwanie autentyzmu i nowe ruchy religijne

Upadek moralny hierarchii kościelnej wywołał naturalny opór wiernych. Ludzie pragnęli czystego sumienia i głębszych treści duchowych, których nie znajdowali w oficjalnym nauczaniu. Zaczęły powstawać liczne grupy religijne, uznawane przez Rzym za sekty. Część z nich odwoływała się do idei manichejskichManicheizm Starożytny system religijny oparty na radykalnym dualizmie – ciągłej walce równego sobie dobra (ducha) i zła (materii)., inne postulowały radykalny powrót do ubóstwa i prostoty pierwotnego chrześcijaństwa. Dla Kościoła jako potężnej instytucji społecznej ruchy te stanowiły bezpośrednie zagrożenie.

Właśnie w takiej rzeczywistości – pełnej skrajności, napięć społecznych i duchowego głodu – narodził się i rozpoczął swoją działalność Franciszek z Asyżu. Jego droga była bezpośrednią odpowiedzią na kryzys epoki.