Dramat i teatr elżbietański (William Szekspir)
Teatr elżbietański zrewolucjonizował europejską scenę, odrzucając sztywne reguły antyku na rzecz psychologicznej głębi i widowiskowości. Największym twórcą tego okresu był William Szekspir, którego dramaty do dziś stanowią fundament nowożytnej literatury. Jego twórczość łączy w sobie renesansowy humanizm z mroczną analizą ludzkiej natury, tworząc uniwersalne portrety bohaterów.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Narodziny teatru elżbietańskiego
Odrodzenie w Anglii osiągnęło szczyt za panowania królowej Elżbiety I. Po latach wojen religijnych i dynastycznych nadszedł czas stabilizacji. Rozkwitła gospodarka, a wraz z nią kultura. Właśnie wtedy narodził się teatr elżbietańskiZjawisko kulturowe w Anglii za panowania Elżbiety I i Jakuba I, charakteryzujące się otwartymi scenami i brakiem klasycznych reguł.. Sama forma dramatu czerpała z dwóch źródeł. Z jednej strony opierała się na tradycji antycznej, hołdującej zasadom decorumAntyczna zasada zgodności treści z formą. Tragedie pisano stylem wysokim, komedie – niskim., mimesis i trzem jednościom. Z drugiej – garściami czerpała ze średniowiecznych misteriówŚredniowieczny dramat religijny oparty na wątkach biblijnych, głównie z Nowego Testamentu..
Władze Londynu uważały teatr za rozrywkę niemoralną i wywrotową. Z tego powodu pierwszy stały budynek teatralny wzniesiono w 1576 roku poza murami miasta. Mimo niechęci urzędników, aktorzy cieszyli się ogromną popularnością. Tworzyli profesjonalne zespoły, które przyciągały zarówno arystokrację, jak i prosty lud.
William Szekspir (1564–1616)
Nikt nie ukształtował nowożytnej sceny tak mocno jak William Szekspir. Pochodził z mieszczańskiej rodziny w Stratford-upon-Avon. Karierę w Londynie zaczynał od najprostszych prac w trupie teatralnej. Szybko zaczął grać na scenie, a następnie pisać i reżyserować własne sztuki. Dzięki talentowi i ciężkiej pracy dorobił się majątku i zdobył dla swojej rodziny szlachectwo.
W teatrze elżbietańskim wszystkie role kobiece grali młodzi chłopcy przed mutacją głosu. Kobiety miały całkowity zakaz występów na scenie aż do czasów restauracji Stuartów w 1660 roku.
Szekspir doskonale rozumiał ducha renesansuEpoka w kulturze europejskiej (XV-XVI w.) stawiająca w centrum człowieka, jego rozum i talent (humanizm).. Wierzył w potęgę ludzkiego umysłu, ale jednocześnie widział jego mroczne zakamarki. Jego bohaterowie – Hamlet, Makbet, król Lear czy Romeo i Julia – na stałe weszli do europejskiej wyobraźni. Zastąpili w niej dawnych herosów z mitologii greckiej. Analizy psychologiczne w jego dramatach rzadko bywają optymistyczne. Historia Makbeta to brutalne studium żądzy władzy, zbrodni i upadku moralnego. Szekspir stworzył świat, w którym polityczny realizm miesza się z interwencją sił nadprzyrodzonych.
Cechy dramatu szekspirowskiego
Forma zaproponowana przez angielskiego twórcę całkowicie zrywała z antycznymi regułami. Zamiast statycznych deklamacji, Szekspir zaoferował widzom dynamikę, krew i psychologiczną głębię.
Akcja toczy się w wielu miejscach (np. w "Makbecie" w różnych zamkach i na wrzosowisku), trwa wiele lat i zawiera liczne wątki poboczne.
Szekspir swobodnie miesza tragizm z komizmem. Wzniosłe monologi królów przeplatają się z wulgarnymi żartami grabarzy czy strażników.
Bohaterowie nie są jednowymiarowi. Ulegają głębokim transformacjom, przeżywają skrajne emocje i wewnętrzne dylematy.
Świat realny przenika się z zaświatami. Na scenie pojawiają się duchy, czarownice i zjawy, które realnie wpływają na decyzje bohaterów.
Zrezygnowano z antycznego limitu trzech aktorów. Na scenie toczą się bitwy, pojedynki, a morderstwa pokazywane są bezpośrednio widzom.
Najważniejsze dzieła
Język Szekspira zachwycał plastycznością. Twórca używał białego wierszaWiersz pozbawiony rymów, oparty wyłącznie na rytmie. Szekspir spopularyzował w Anglii tzw. blank verse., nasycając dialogi potężnymi metaforami i obrazowymi porównaniami. Pozostawił po sobie imponujący dorobek, który tradycyjnie dzieli się na trzy główne kategorie.
- Tragedie: Romeo i Julia, Hamlet, Otello, Król Lear, Makbet, a także sztuki o tematyce rzymskiej: Juliusz Cezar oraz Antoniusz i Kleopatra.
- Komedie: Sen nocy letniej, Komedia pomyłek, Poskromienie złośnicy, Wesołe kumoszki z Windsoru, Wieczór Trzech Króli, Miarka za miarkę, Jak wam się podoba.
- Kroniki historyczne: Król Jan, Ryszard II, Henryk IV, Henryk V, Henryk VI, Ryszard III, Henryk VIII.
Oprócz dramatów Szekspir zasłynął jako autor 154 sonetówKunsztowny utwór poetycki złożony z 14 wersów, podzielonych na strofy opisowe i refleksyjne., w których poruszał tematy miłości, przemijania i sztuki.