Petrarka, Boccaccio, Montaigne, Rabelais

Francesco Petrarka i narodziny nowożytnej liryki

Włoski poeta, dyplomata i uczony łączył miłość do antyku z nowym, humanistycznym spojrzeniem na świat. Choć pisał głównie po łacinie, nieśmiertelność zapewniły mu utwory tworzone w języku narodowym. W słynnym zbiorze „Sonety do Laury” ukazał miłość w sposób niespotykany w średniowieczu - jako uczucie głęboko ludzkie, pełne sprzeczności i wewnętrznego rozdarcia.

Petrarka przyjął niższe święcenia kapłańskie. Zgodnie z legendą, w 1327 roku w awiniońskim kościele ujrzał kobietę, która stała się jego muzą na całe życie. Uczucie do Laury pozostało niespełnione, ale przetrwało nawet śmierć ukochanej. Zbiór ten ugruntował w literaturze europejskiej sonetUtwór poetycki złożony z 14 wersów podzielonych na dwie strofy czterowersowe (opisowe) i dwie trójwersowe (refleksyjne)., czyniąc z niego niedościgniony wzór poezji miłosnej dla kolejnych pokoleń twórców.

Giovanni Boccaccio - mistrz renesansowej prozy

Giovanni Boccaccio (1313–1375) to florencki pisarz i działacz polityczny, który zaciekle bronił swobód republikańskich. Do historii literatury przeszedł jako autor „Dekameronu” - zbioru stu krótkich opowieści. Dzieło to stanowi fundament nowożytnej prozy i ukształtowało klasyczną nowelęKrótki utwór epicki o zwartej akcji, jednowątkowej fabule i wyraźnym punkcie kulminacyjnym, pozbawiony luźnych epizodów..

Boccaccio bezlitośnie wyśmiewa w swoim dziele feudalny porządek, przestarzałe przesądy oraz obłudę duchowieństwa. „Dekameron” tętni życiem. Pisarz zastąpił średniowieczną ascezę śmiałym erotyzmem, poczuciem humoru i realizmem w ukazywaniu ludzkich słabości.

Michel de Montaigne i sztuka wątpienia

Michel Eyquem de Montaigne (1533–1592) reprezentuje nurt francuskiego sceptycyzmuStanowisko filozoficzne odrzucające możliwość uzyskania wiedzy pewnej i obiektywnej, zalecające wątpienie i dystans.. Jego życiowym dziełem są „Próby” (fr. Essais) - cykl osobistych rozmyślań nad sensem istnienia, ludzką naturą i szczęściem. Od oryginalnego tytułu tego zbioru wywodzi się nazwa zupełnie nowego gatunku literackiego - eseju.

Tekst ma charakter intymnego dziennika duchowego. Montaigne nie buduje sztywnego systemu filozoficznego. Proponuje autoanalizę i poszukiwanie własnej drogi. Uważa, że człowiek powinien poznać samego siebie, aby nauczyć się dobrze żyć i godnie umrzeć. Zaleca zachowanie dystansu wobec świata i przyjmowanie ze spokojem wszystkiego, co przynosi los. Strach przed śmiercią odbiera bowiem całą radość z doczesności.

• Nikt nie jest wolny od mówienia bredni.
• Nawet na najwspanialszym tronie świata siedzi się zawsze na własnym siedzeniu.
• Wielkie i wspaniałe arcydzieło człowieka - to żyć dorzecznie.
• Poczucie dobra i zła zależy w dużej mierze od naszego o tym mniemania.
• Największa rzecz na świecie to umieć należeć do siebie.

François Rabelais - śmiech, który burzy system

François Rabelais (1494–1553) to francuski humanista, lekarz i pisarz. Jego pięcioksiąg „Gargantua i Pantagruel” to monumentalna satyra na średniowieczną mentalność, stosunki feudalne i skostniały system edukacji. Autor ukrył swoją krytykę pod płaszczykiem historii o dwóch dobrotliwych, choć czasem aroganckich olbrzymach - ojcu i synu.

Utwór tętni bezgranicznym umiłowaniem życia. Z kart powieści wyłania się tak zwany pantagruelizm - postawa życiowa polegająca na radosnym zaspokajaniu ziemskich pragnień, czerpaniu przyjemności z jedzenia, picia i zabawy. Rabelais wierzył, że człowiek z natury jest dobry. Ma obowiązek rozwijać swoje talenty, zdobywać wiedzę i cieszyć się wolnością, odrzucając sztuczne ograniczenia narzucane przez ascetyczną moralność.