Renesans

Początki i fundamenty nowej epoki

Renesans otwiera czasy nowożytne. Przełom XV i XVI wieku we Włoszech przyniósł całkowitą zmianę myślenia, która w XVI stuleciu ogarnęła resztę kontynentu. Przemiany te wynikały z konkretnych procesów historycznych i społecznych. Na narodziny nowej epoki wpłynęły rozwój miast, handlu i rzemiosła, a także kryzys papiestwa oraz rozluźnienie jego więzi z cesarstwem. Zjawisko to objęło wyłącznie łacińską część Europy. W BizancjumBizancjum Cesarstwo Wschodniorzymskie ze stolicą w Konstantynopolu, kontynuujące tradycje antyczne w duchu chrześcijaństwa wschodniego. i krajach prawosławnych przełom renesansowy nigdy nie nastąpił.

Człowiek w centrum uwagi

Odrodzenie odrzuciło ideały średniowiecznej ascezy. Zanegowano scholastykęscholastyka Średniowieczny kierunek filozoficzny dążący do rozumowego udowodnienia dogmatów religijnych. oraz system gradualny, czyli hierarchię bytów od najniższych po uduchowione. Nowa epoka postawiła na godność człowieka i wartość życia ziemskiego. To czas wielkich indywidualności. Ludzie obdarzeni talentem rozwijali go wszechstronnie, łącząc role artystów, naukowców i polityków. Leonardo da Vinci oraz Michał Anioł to sztandarowe przykłady takich wszechstronnych geniuszy. Ich osiągnięcia w dziedzinie techniki, sztuki i filozofii do dziś znajdują praktyczne zastosowanie.

Odkrycia, druk i powrót do źródeł

Ciekawość świata napędzała XV i XVI wiek, przynosząc czas wielkich odkryć geograficznych oraz podróży naukowych. Równolegle nastąpiła rewolucja informacyjna. Wynalezienie druku sprawiło, że książki przestały być towarem luksusowym. Szybki obieg myśli i idei zmienił oblicze Europy.

Twórcy renesansowi masowo czerpali z dorobku starożytności. Średniowiecze traktowało antyk wybiórczo, jako zbiór mądrych sentencji. Odrodzenie nadało mu nowy sens, czyniąc z niego absolutny kanon piękna w sztuce i filozofii. Naczelnym hasłem epoki stało się ad fontesad fontes Z łaciny „do źródeł”. Wezwanie do powrotu do oryginalnych tekstów antycznych i biblijnych, nieprzekształconych przez średniowieczne komentarze..

Główne prądy i rewolucja językowa

Dwa fundamenty myślowe epoki to humanizmhumanizm Prąd umysłowy stawiający w centrum zainteresowania człowieka, jego naturę, godność i swobodę myśli. oraz reformacjareformacja Ruch religijno-społeczny w XVI-wiecznej Europie, który doprowadził do rozłamu w Kościele katolickim i powstania wyznań protestanckich.. W Niemczech silniej rezonowały idee reformacyjne, podczas gdy we Włoszech i Hiszpanii triumfował humanizm. Zjawiska te nie miały ostrych granic – przenikały się, napędzały wzajemnie, a czasem ostro zwalczały.

Językiem uniwersalnym wykształconej Europy pozostała łacina. Oczyszczono ją jednak ze średniowiecznych naleciałości, przywracając jej starożytną przejrzystość. Jednocześnie pisarze coraz częściej tworzyli w dwóch językach. Ten krok zapoczątkował dynamiczny rozwój literatur i języków narodowych.

Bibliografia

OPRACOWANIA OGÓLNE:

• Wanda Markowska, Literatura polska epoki Odrodzenia, Wiedza Powszechna, Warszawa 1956.
• Janusz Pelc, Europejskość i polskość literatury naszego renesansu, Czytelnik, Warszawa 1984.
• Jerzy Ziomek, Literatura Odrodzenia, PWN, Warszawa 1987.
• Jerzy Ziomek, Renesans, PWN, Warszawa 1973.

OPRACOWANIA POSZCZEGÓLNYCH UTWORÓW:
Francesco Petrarca, Sonety do Laury:

• Jalu Kurek, Od tłumacza, w: Francesco Petrarca, Sonety do Laury, wybór, przekład i przedmowa Jalu Kurek, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975.
• Halina Kralowa, Historia literatury włoskiej, t.1, pod red. P. Salwy, „Semper”, Warszawa 1997.