Wybór cytatów
Zestawienie najważniejszych fragmentów noweli Stefana Żeromskiego ukazuje główne motywy utworu, takie jak ostateczny upadek powstania styczniowego i bezlitosne prawa natury. Wybrane cytaty ilustrują tragiczną sytuację osamotnionego bojownika oraz brutalny realizm w opisie jego śmierci. Analiza tych ustępów ułatwia zrozumienie specyficznej poetyki dzieła, łączącej brzydotę z poetyckim obrazowaniem.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Krajobraz jako odzwierciedlenie klęski
Opis przyrody w noweli nie jest tylko tłem dla wydarzeń. Jesienna, gnijąca natura ściśle współgra z beznadziejną sytuacją polityczną i militarną upadającego zrywu.
Ponura jesień zwarzyła już i wytruła w trawach i chwastach wszystko, co żyło. Obdarte z liści, sczerniałe rokiciny żałośnie szumiały, zniżając pręty aż do samej ziemi. Kartofliska, ściernie, a szczególniej role świeżo uprawne i zasiane, rozmiękły na przepaściste bagna. Bure obłoki, podarte i rozczochrane, leciały szybko, prawie po powierzchniach tych pól obumarłych i przez deszcz chłostanych.
Żeromski w noweli celowo zderza ze sobą dwie odmienne techniki literackie. Z jednej strony stosuje brutalny, fizjologiczny naturalizm (skupiony na błocie, rozkładzie i instynktach), z drugiej – malarski impresjonizm, operujący ulotnym światłem, barwą i nastrojem chwili.
Przemiana i osamotnienie Winrycha
Główny bohater przeszedł głęboką metamorfozę. Dawny warszawski lekkoduch stał się zdeterminowanym patriotą, który jako ostatni kontynuuje walkę z zaborcą.
Przez dwie noce już czuwał i trzeci dzień wciąż szedł przy wozie. Buty mu się w rzadkim błocie rozciapały tak misternie, że przyszwy szły swoim porządkiem, a bose stopy w zupełnym odosobnieniu. Bardzo przemókł i przeziąbł do szpiku kości. Któż by zdołał poznać w tym obdartusie byłego prezesa najweselszej pod księżycem konfraterniZwiązek, stowarzyszenie lub bractwo, często o charakterze nieformalnym i towarzyskim. tzw. śrubstaków, dawnego Jędrka, króla i padyszacha syren warszawskich?
Autor mocno akcentuje skrajne wyczerpanie fizyczne bohatera. Zestawienie jego obecnego wyglądu z dawnym statusem potęguje tragizm postaci.
Jeżeli kto jeszcze na tej ziemi walczył w całym i zupełnym znaczeniu tego słowa, to on, Winrych. On jeden chodził jeszcze po broń, jeden nie upadł na duchu. Gdyby nie on, i sama partiaW okresie powstania styczniowego potoczne określenie zbrojnego oddziału powstańczego. byłaby się od dawna rozleciała na cztery strony świata.
Oskarżenie ludzkości i finałowa tragedia
Po śmierci Winrycha z rąk rosyjskich żołnierzy, a następnie ograbieniu jego zwłok przez miejscowego chłopa, jedynym świadkiem zachowującym resztki godności pozostaje zwierzę.
Ujrzawszy wrony, powolnymi kroki, z nogi na nogę postępujące ku wozowi, koń zarżał. Zdawał się wołać na ludzi osiadłych, na plemię ludzkie:
– O ludzie nikczemni, o rodzie występny, o plemię morderców!...
Koń przejmuje tu rolę oskarżyciela. Zwierzę zdaje się rozumieć moralny upadek człowieka lepiej niż sami ludzie, którzy kierują się wyłącznie instynktem przetrwania i chęcią zysku.
Na tle zorzy liliowej widać było konia, wspartego na przednich nogach. Miotał łbem, wykręcał go w stronę grobu Winrycha i rżał.
Trzepały się nad tym żywym trupem, wzlatywały, spadały i krążyły wron całe gromady. Zorza szybko gasła. Zza świata szła noc, rozpacz i śmierć…
Ostatnie zdania noweli to pesymistyczne podsumowanie losów powstania. Nadchodząca noc symbolizuje ostateczną klęskę, zapomnienie i triumf brutalnej natury nad ludzkimi ideałami.