Tło historyczne W pustyni i w puszczy
Powieść Henryka Sienkiewicza rozgrywa się na tle dwóch ważnych wydarzeń z końca XIX wieku: budowy Kanału Sueskiego oraz powstania mahdystów. Pisarz potraktował historię dość swobodnie, dopasowując fakty do wciągającej fabuły przygodowej. Rzeczywisty obraz konfliktu w Sudanie i postać samego Mahdiego znacznie różnią się od wizji przedstawionej na kartach książki.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Powieść przygodowa, a nie historyczna
W pustyni i w puszczy nie jest typową powieścią historyczną. Powstanie mahdystów to tylko barwne tło dla przygód Stasia i Nel. Sienkiewicz odwiedził Afrykę kilka lat po tych wydarzeniach.
Samą książkę napisał ćwierć wieku po upadku powstania. Krytyk literacki Wiesław Kot zauważa, że autor potraktował historię bardzo swobodnie. Skupił się na akcji, a nie na dokładnym opisywaniu polityki.
Budowa Kanału Sueskiego
Pierwszym ważnym wydarzeniem w tle powieści jest budowa Kanału SueskiegoWażna droga wodna w Egipcie, łącząca Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym. Skraca podróż statkiem z Europy do Azji.. Prace ruszyły 25 kwietnia 1859 roku. Pomysłodawcą odświeżenia tego wielkiego projektu był francuski dyplomata Ferdynand de Lesseps.
Do ciężkiej pracy zmuszono egipskich fellachówArabski chłop, rolnik pracujący na ziemi w Egipcie lub na Bliskim Wschodzie.. Otrzymywali oni zaledwie ułamek należnej zapłaty. Warunki były mordercze, a kopacze piasku masowo umierali z wyczerpania.
Nadzór nad robotnikami sprawowali inżynierowie z całej Europy. Byli wśród nich także Polacy. Najbardziej znany to Mieczysław Geniusz, który po budowie został dyrektorem wodociągów w Port Said.
Sienkiewicz znał Geniusza osobiście. Badacze podejrzewają, że to właśnie on był pierwowzorem ojca Stasia. Uroczyste otwarcie kanału nastąpiło 20 listopada 1869 roku.
Brytyjczycy w Egipcie
Początkowo Egipt znajdował się pod wpływami Francji. Szybko okazało się, że nowy przesmyk to doskonały skrót do Indii. Wtedy kanałem mocno zainteresowali się Anglicy.
Brytyjczycy wykupili część akcji od egipskiego władcy Ismaila Paszy. W lipcu 1882 roku, trzy lata przed akcją powieści, zbrojnie zajęli Egipt. Przejęli też całkowitą kontrolę nad Kanałem Sueskim.
Sprowadzili własnych inżynierów do modernizacji budowli. W książce taką pracę wykonują właśnie panowie Tarkowski i Rawlison. Ojcowie dzieci traktują Egipcjan z dużą wyższością.
Kolonializm to polityka państw europejskich w XIX wieku. Polegała na podbijaniu słabszych krajów, głównie w Afryce i Azji, aby czerpać z nich zyski i surowce. Podbite tereny nazywano koloniami.
Oddaje to ówczesny stosunek Wielkiej Brytanii do podbitych terytoriów. Anglicy stosowali rządy pośrednie. Narzucali swoją wolę lokalnym urzędnikom, zachowując jedynie pozory ich władzy.
Wiesław Kot zwraca uwagę na ciekawy szczegół. Kanał miał ogromne znaczenie wojskowe. Bardzo możliwe, że Tarkowski i Rawlison pracowali dla brytyjskiego wywiadu.
Stawiałoby to Władysława Tarkowskiego w dość dziwnej sytuacji. Był on przecież dawnym powstańcem styczniowymPolski zryw narodowy przeciwko Rosji z 1863 roku. Po jego upadku wielu Polaków musiało emigrować., który sam walczył o wolność swojej ojczyzny.
Powstanie mahdystów – punkt widzenia Europejczyków
Kolejnym historycznym tłem w książce jest powstanie mahdystów. Sienkiewicz tłumaczy jego przyczyny ustami pana Rawlisona. Anglik twierdzi, że rząd egipski przyniósł Afryce wolność i porządek.
Wcześniej Kordofan, Darfur i Sudan zamieszkiwały niezależne plemiona. Żyły one w ciągłej wojnie, kradnąc sobie stada i biorąc niewolników. Najgorsi byli jednak bezwzględni handlarze kością słoniową.
Utworzyli oni jakby osobną klasę ludzi, do której należeli wszyscy niemal naczelnicy pokoleń i zamożniejsi kupcy. Ci czynili zbrojne wyprawy daleko w głąb Afryki, grabiąc wszędy kły słoniowe i chwytając tysiące ludzi: mężczyzn, kobiet i dzieci. Niszczyli przy tym wsie i osady, pustoszyli pola, przelewali rzeki krwi i zabijali bez litości wszystkich opornych.
Prawdziwe oblicze powstania i Mahdiego
Sienkiewicz pominął ważny fakt historyczny. Powstanie w Sudanie miało charakter niepodległościowy. Było skierowane przeciwko obcym najeźdźcom.
Pisarz sugeruje, że wojownicy dołączali do buntu dla zysku i zamiłowania do mordu. W rzeczywistości życie pod brytyjskim i egipskim panowaniem przypominało wegetację. Walka zbrojna dawała Sudańczykom szansę na zrzucenie obcego jarzma.
Sam MahdiW islamie to osoba, która ma się pojawić przed końcem świata, aby odnowić wiarę i zaprowadzić sprawiedliwość. został w powieści ucieleśnieniem zła. Historia ocenia go zupełnie inaczej. Muhammad Ahmad ibn Abd Allah pochodził z biednej rodziny.
Od dziecka pasjonował się KoranemŚwięta księga islamu, religii wyznawanej przez muzułmanów.. Już jako szesnastolatek wędrował po pustyni i nauczał religii. Z czasem zaczął łączyć wiarę z hasłami o wolności, co przyniosło mu ogromne poparcie.
W 1881 roku stworzył armię religijną. Przyjął przydomek "Al-Mahdi", czyli wyzwoliciel. Rozpoczął zbrojną walkę o oswobodzenie Sudanu i Egiptu.
Przełomowym momentem było zdobycie miasta Chartum 25 stycznia 1885 roku. Bronił go brytyjski generał GordonBrytyjski generał i bohater narodowy. Zginął podczas obrony Chartumu przed wojskami Mahdiego.. Niedługo po tym wielkim zwycięstwie Mahdi zmarł na tyfus w wieku czterdziestu jeden lat.
Fikcja literacka a historia. Pisarz ma prawo zmieniać fakty historyczne na potrzeby swojej książki. Sienkiewicz celowo pokazał Mahdiego w złym świetle, aby wzmocnić napięcie i pokazać grozę sytuacji, w jakiej znalazły się dzieci.
Dla Sudańczyków do dziś pozostaje wybitnym wodzem i patriotą. Sienkiewicz sympatyzował jednak z Brytyjczykami. Dlatego przedstawił przywódcę powstania jako grubego, obłudnego prostaka.
W rzeczywistości Mahdi był ascetąCzłowiek, który dobrowolnie rezygnuje z wygód i przyjemności życiowych, często z powodów religijnych.. Prowadził bardzo surowe życie, pełne wyrzeczeń. Z pewnością nie był więc człowiekiem otyłym.