Podział chronologiczny literatury rzymskiej
Literatura rzymska rozwijała się od III wieku p.n.e. do upadku cesarstwa, przechodząc przez cztery wyraźne etapy. Jej ewolucja obejmuje drogę od naśladownictwa wzorców greckich, przez mistrzostwo retoryki i poezji złotego wieku, aż po czasy schyłkowe. Podział ten pozwala prześledzić, jak łacina stała się językiem wielkiej sztuki, filozofii i polityki.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Rzymianie zaczęli spisywać swoje dzieła znacznie później niż Grecy. Początki literatury łacińskiej datuje się na III wiek p.n.e. Badacze dzielą jej rozwój na cztery główne etapy, które ściśle wiążą się z sytuacją polityczną państwa.
- III w.-80 p.n.e.Okres archaiczny
Czas naśladownictwa Greków i pierwszych prób literackich.
- 80-30 p.n.e.Okres cyceroński
Rozkwit prozy retorycznej i politycznej w burzliwych czasach republiki.
- 30 p.n.e.-14 n.e.Okres augustowski
Złoty wiek poezji rzymskiej pod mecenatem cesarza Augusta.
- I-V w. n.e.Okres cesarski
Stopniowy spadek formy, rozwój satyry i prozy obyczajowej.
1. Okres archaiczny (III w. - 80 p.n.e.)
Pierwsi rzymscy twórcy mocno opierali się na dorobku Greków. Tłumaczyli Homera i adaptowali helleńskie mity do własnych potrzeb. Na rzymskich scenach królowała wtedy komedia palliataRzymska komedia wzorowana na greckiej, w której aktorzy nosili greckie stroje, a akcja toczyła się w Grecji.. Jej mistrzami byli Plaut oraz Terencjusz.
Zaczęła powstawać również pierwsza proza historyczna i epicka. Katon Starszy w swoim dziele Początki opisał proces formowania się państwa rzymskiego, kładąc fundamenty pod rzymską historiografię.
2. Okres cyceroński (80 - 30 p.n.e.)
Koniec republiki rzymskiej to czas politycznych wstrząsów, spisków i wojen domowych. Taka atmosfera sprzyjała rozwojowi retorykiSztuka pięknego i przekonującego mówienia, kluczowa w rzymskim życiu politycznym i sądowym.. Niekwestionowanym mistrzem przemówień był Cyceron.
Obok niego świetną prozę tworzyli politycy i wodzowie. Juliusz Cezar spisał słynne pamiętniki wojenne: O wojnie domowej oraz O wojnie galijskiej. Działał wtedy również Katon Młodszy.
Równolegle rozwijała się poezja. Katullus pisał namiętne wiersze miłosne, a Lukrecjusz stworzył wielki poemat filozoficzny O naturze wszechrzeczy, w którym tłumaczył zjawiska przyrodnicze bez odwoływania się do bogów.
3. Okres augustowski (30 p.n.e. - 14 n.e.)
Panowanie cesarza Oktawiana Augusta przyniosło państwu upragniony pokój. Ten krótki etap przeszedł do historii jako złoty wiek poezji rzymskiej. Tworzyli wtedy trzej giganci literatury antycznej: Horacy, Wergiliusz oraz Owidiusz. Ich dzieła ukształtowały europejską kulturę na kolejne tysiąclecia.
Rozkwit poezji w tym okresie nie był przypadkiem. Działający na dworze cesarza Gajusz Cilniusz Mecenas otoczył artystów opieką finansową i polityczną. To od jego nazwiska pochodzi dzisiejsze słowo „mecenas” oznaczające sponsora sztuki.
4. Okres cesarski (I - V w. n.e.)
W kolejnych stuleciach literatura rzymska powoli traciła swój dawny rozmach. Twórcy odeszli od wielkich eposów na rzecz krótszych, często ostrych form. Marcjalis pisał zjadliwe epigramaty, a Juwenalis bezlitosne satyry wyśmiewające wady rzymskiego społeczeństwa.
Pojawiły się też nowe formy prozatorskie. Petroniusz stworzył Satyrikon - romans przygodowo-obyczajowy pełen rubasznego humoru i obrazków z życia niższych warstw społecznych. W tym czasie tworzyli również Apulejusz oraz cesarz-filozof Marek Aureliusz.
Co Rzymianie wnieśli do literatury?
Choć początkowo naśladowali Greków, z czasem wypracowali własne, unikalne formy wyrazu, które na zawsze weszły do kanonu europejskiego.
Gatunek rozwinięty przez Rzymian do piętnowania wad społecznych. Mistrzem był Juwenalis.
Krótki, dowcipny wiersz z zaskakującą puentą. Do perfekcji doprowadził go Marcjalis.
Mowy sądowe i polityczne podniesione do rangi sztuki literackiej przez Cycerona.